
خانوادهی قورباغههای خاشاک Megophryidae، خانوادهای از زیرراستهی میانغوکسانیان، از راستهی بیدُمسانان و از ردهی دوزیستان هستند. این خانواده دربرگیرندهی ۳۳۷ گونه است که در ۱۴ سرده دستهبندی شدهاند. از برجستهترین گونههای این خانواده میتوان وزغ شاخدار برمهای، وزغ بیلپای ملاکا، قورباغهی شاخدار کوهی و قورباغهی شاخدار بینیدراز را نام برد. گونههای خانوادهی قورباغههای خاشاک در جنوب و جنوب شرقی قارهی آسیا زندگی میکنند. این جانوران بدنی کوتاه و بدون دُم، پوستی هموار، چشمانی درشت با مردمک عمودی و دستهایی کوتاه و پاهایی بلند دارند. همچنین برخی از گونهها برجستگیهایی شاخمانند در بالای چشمهای خود دارند. گونههای این خانواده همگی خشکیزی و شبزی هستند. آنان جهندههایی کمتوانند، از همین روی بیشتر راه میروند. وزغ لاشبرگ سیاه و سفید با درازای ۳/۳ سانتیمتر و وزغ شاخدار برمهای با درازای ۱۳/۷ سانتیمتر، کوچکترین و بزرگترین گونههای خانوادهی قورباغههای خاشاک بهشمار میروند. در این نوشته که به بخش نخست خانوادهی قورباغههای خاشاک میپردازد با ۱۸ گونه (از ۳۷ گونه) آشنا میشویم.
چند نکته برای آشنایی بیشتر با دوزیستان و قورباغهها: قورباغه یا غوک جانوری دوزیست از راستهی بیدُمسانان است. دوزیستان جانورانی خونسرد هستند که از دیدگاه فرگشتی میان ماهیان و خزندگان جای میگیرند. بیشتر دوزیستان تخمگذارند. نوزادی که از تخم بیرون میآید لارو نامیده میشود. لاروها گام به گام و با فرآیندی بهنام دگردیسی به جانوری بالغ دگرگون میشوند. دوزیستان نوزادی خود را در آب و بزرگسالی خود را در خشکی و آب زندگی میکنند. آنان بدنی برهنه و بدون پولک دارند. بیشتر دوزیستان از راه ششها و پوست خود دموبازدم انجام میدهند. پوست باید همیشه نمناک باشد تا بتواند اکسیژن را دریافت کند. اگر پوست آنان خشک شود، نمیتوانند دموبازدم انجام دهند، پس میمیرند. اکسیژن دریافت شده از راه پوست به درون رگهای خونی زیر پوست میرود و رگها نیز اکسیژن را به بخشهای گوناگون بدن میرسانند. دوزیستان دارای سه گونه غده به نامهای غدههای موکوسی، غدههای دانهدار و غدههای لولهای هستند. غدههای موکوسی پوست را نمناک نگاه میدارند. غدههای دانهدار از پوست زهر تراوش میکنند و غدههای لولهای از پوست مادهای چسبناک تراوش میکنند. مادهی چسبناک برای چسبیدن جانور نر به ماده در هنگام جفتگیری کاربرد دارد.
قورباغهها خونسرد هستند، بهگونهای که درجهی دمای بدن آنان، همانند درجهی دمای هوا یا آب پیرامون آنان است. زمانی که بدنشان سرد میشود، آفتاب میگیرند تا گرم شوند و زمانی که بدنشان بیش از اندازه گرم میشود، به درون آب میروند تا خنک شوند. قورباغهها در آب تخمگذاری میکنند. تخمهای آنان درون لایهای از مادهای ژلاتینی جای گرفتهاند. هنگامی که نوزاد سر از تخم بیرون میآورد، مانند ماهیان باله دارد. او میتواند با بالهها و دُم بلندش شنا کند. قورباغهی نابالغ از راه آبشش دموبازدم انجام میدهد و تا زمانی که به بلوغ نرسیده است از آب بیرون نمیآید. با رشد نوزاد قورباغه، نخست پاهای پشتی و پس از آن پاهای جلویی او رشد میکنند. سپس ششها بزرگ میشوند و قورباغهی جوان با نگه داشتن سر خود در بالای آب، میتواند دموبازدم انجام داده و کمکم از آب بیرون بیاید. رفته رفته دُم او کوتاهتر میشود تا اینکه قورباغهی جوان همانند قورباغههای بالغ میشود.
قورباغهها دارای بدنی کوتاه و بدون دُم هستند. آنان همچنین زبان چسبندهی درازی دارند. درازای این زبان کموبیش یک سوم درازای بدن آنهاست. زبان قورباغهها بهجای پشت در جلوی دهان آنان جای گرفته است. آنان زبان خود را به بیرون پرتاب میکنند و با آن حشرات را شکار میکنند. زبان نیرومند آنان میتواند با سرعت فراوانی به شکار رسیده و با گرفتن آن به سوی دهان بازگردد. قورباغهها دندانهایی بهنام وومرین دارند که در آروارهی بالا و در بخش جلویی دهان آنان جای گرفته است. دندانهای آروارهی بالایی کمتوانند، آروارهی پایینی نیز دندان ندارند. از همین روی قورباغهها نمیتوانند خوراک را بجوند. آنان این دندانها را برای گرفتن و نگه داشتن شکار بهکارگیری میکنند و سپس خوراک را یکجا فرو میبرند. قورباغهها گوش بیرونی ندارند. بهجای آن تمپانوم یا طبلگوش یا پردهگوش دارند که در دو سوی سر آنان جای دارد. موجهای صدا پردهگوش را میلرزاند، سپس پردهگوش موجها را به گوش میانی و گوش میانی موجها را به مغز میرساند.
قورباغههای نر دارای کیسههای صدای درونی در گلو یا دو سوی گردن هستند. با آنکه این کیسهها در درون بدن قورباغه جای دارند، ولی در زمانی که از هوا پُر میشوند، پوست نرم بیرونی بدن نیز باد کرده و برآمده میشود. بهکارگیری کیسهی صدا بدین گونه است که قورباغهی نر هوا را فرو برده و سوراخهای بینی و دهان خود را میبندد. سپس با فشار، هوا را میان دهان و ششهای خود پس و پیش میکند. زمانی صدا پدید میآید که هوا از روی تارهای آوایی گذر کند و آنها را بلرزاند. زمانی که قورباغه آواز میخواند، کیسههای صدا همانند یک تشدیدگر کار میکند و توان صدای قورباغه را افزایش میدهد.
قورباغهها و وزغها همانند یکدیگرند، ولی ناهمگونیهایی با یکدیگر دارند. بیشتر قورباغهها پوستی هموار، نرم و نمنک دارند و در نزدیکی آبها زندگی میکنند. ولی بیشتر وزغها پوستی ناهموار، خشک و زگیلمانند دارند و بیشتر خشکیزی هستند. قورباغهها دستهایی کوتاه و پاهایی بلند دارند، از همین روی بهجای راه رفتن، میجهند. ولی وزغها دستها و پاهایی هماندازه دارند، از همین روی بهجای پریدن، راه میروند. بیشتر قورباغهها انگشتانی پردهدار برای شنا کردن دارند، ولی وزغها دارای انگشتانی بدون پرده هستند.
برخی از قورباغهها درختی هستند و بسیار کم به روی زمین میآیند. برخی نیز دالانساز هستند و در زیر زمین زندگی میکنند و تنها برای زادآوری به روی زمین میآیند. گروهی از قورباغهها زهرآگین هستند، بهگونهای که برخی از آنان از زهرآگینترین جانوران خشکیزی زمین بهشمار میروند.
زیرخانوادهی Leptobrachiinae
سردهی وزغهای بیلپای شرقی Leptobrachium

نام: وزغ خاردار بنفش Taosze spiny toad
نام علمی: Leptobrachium boringii
پایندگی: گونهی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای معتدل، سبزهزارهای معتدل، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) و زمینهای کشتپذیر استانهای سیچوآن، گوئیژو و هونآن و منطقهی خودگردان گوانگشی در جنوب کشور چین در شرق قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۷/۵ سانتیمتر برای نرها و ۶/۷ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Alan Yip

نام: وزغ خاردار آیلائو Ailao spiny toad
نام علمی: Leptobrachium ailaonicum
پایندگی: گونهی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در استان یوننان در جنوب کشور چین و استان لائو کای در شمال کشور ویتنام در شرق قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۷/۱ تا ۷/۶ سانتیمتر
نگاره: A. V. Pham

نام: قورباغهی لاشبرگ دشت Lowland Litter Frog
نام علمی: Leptobrachium abbotti
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در کشورهای برونئی، مالزی و اندونزی در جزیرهی بورنئو در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۷/۵ سانتیمتر برای نرها و ۹/۵ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Paul

نام: وزغ خاردار پاپ Pope's spiny toad
نام علمی: Leptobrachium liui
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در استانهای فوجیآن، جهجیانگ، گوانگدونگ، جیانگشی و هونآن و منطقهی خودگردان گوانگشی در جنوب شرقی کشور چین در شرق قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶/۸ تا ۹ سانتیمتر
نگاره: Wing Him Lee

نام: وزغ بیلپای چشمسفید White-eyed Spadefoot Toad
نام علمی: Leptobrachium leucops
پایندگی: گونهی آسیبپذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در استانهای لام دونگ و خان هوا در جنوب کشور ویتنام در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳/۹ تا ۴/۵ سانتیمتر برای نرها و ۳/۹ تا ۴/۱ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: WWF-Vietnam

نام: وزغ بیلپای تای Thai spadefoot toad
نام علمی: Leptobrachium hendricksoni
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها)، استخرها و مردابهای آب شیرین همیشگی، کلانکشتزارها و جنگلهای پیشین بهسختی ویران شدهی نیمهگرمسیری یا گرمسیری کشورهای تایلند، اندونزی و مالزی در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳/۹ تا ۴/۸ سانتیمتر برای نرها و ۵/۲ تا ۸ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Jeremy Squire

نام: وزغ بیلپای جاوهای Java spadefoot toad
نام علمی: Leptobrachium hasseltii
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) و استخرها و مردابهای آب شیرین همیشگی جزیرههای سوماترا، بالی و جاوه وابسته به کشور اندونزی در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶ سانتیمتر برای نرها و ۷ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: -

نام: وزغ چشمدورنگ جنوبی Southern Bicolor-eyed Toadfrog
نام علمی: Leptobrachium smithi
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در شرق کشور بنگلادش، جنوب شرقی میانمار، تایلند، شمال غربی لائوس و مالزی در شبهجزیرهی مالزی در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳/۶ تا ۶/۸ سانتیمتر برای نرها و ۵ تا ۷/۸ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Rushen

نام: وزغ چشمدورنگ راکاین Rakhine Bicolor-eyed Toadfrog
نام علمی: Leptobrachium rakhinense
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در شمال شرقی کشور هند و شمال غربی کشور میانمار در جنوب قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۸ تا ۵/۷ سانتیمتر برای نرها و ۵/۸ تا ۶/۶ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Makunda Nature Club

نام: وزغ بیلپای ویتنام Vietnam Spadefoot Toad
نام علمی: Leptobrachium pullum
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) و استخرها و مردابهای آب شیرین همیشگی جنوب کشور ویتنام در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۴ تا ۵/۲ سانتیمتر
نگاره: Gary Stephenson

نام: وزغ بیلپای سنگاپور Singapore Spadefoot Toad
نام علمی: Leptobrachium nigrops
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، جنگلهای باتلاقی نیمهگرمسیری یا گرمسیری، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) و کلانکشتزارهای کشورهای مالزی و سنگاپور در شبهجزیرهی مالزی در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۲/۸ تا ۳/۷ سانتیمتر برای نرها و ۳/۹ تا ۴/۷ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Steven Wong

نام: وزغ بیلپای کوهی Mountain spadefoot toad
نام علمی: Leptobrachium montanum
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در کشورهای برونئی، مالزی و اندونزی در جزیرهی بورنئو در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵/۶ تا ۵/۷ سانتیمتر برای نرها و ۴/۹ تا ۷/۲ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: David Nelson

نام: وزغ بیلپای لائوس Laos Spadefoot Toad
نام علمی: Leptobrachium masatakasatoi
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در استان هوافان در شمال شرقی کشور لائوس و استان سون لا در شمال غربی کشور ویتنام در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵/۳ تا ۵/۹ سانتیمتر برای نرها و ۵/۵ تا ۶/۸ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Angus McNab
سردهی وزغهای آسیایی Leptolalax

نام: وزغ آسیایی مالزیایی Malaysian Asian toad
نام علمی: Leptolalax heteropus
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در کشور مالزی و جنوب کشور تایلند در شبهجزیرهی مالزی در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۲/۴ تا ۲/۹ سانتیمتر برای نرها و ۳/۲ تا ۳/۶ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Kurt (Orionmystery) G

نام: وزغ آسیایی ماتانگ Matang Asian Toad
نام علمی: Leptolalax gracilis
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در کشورهای برونئی، مالزی و اندونزی در جزیرهی بورنئو در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳/۴ تا ۳/۹ سانتیمتر برای نرها و ۴/۲ تا ۴/۹ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Dash Huang

نام: وزغ آسیایی تائو Thao Asian toad
نام علمی: Leptolalax pelodytoides
پایندگی: گونهی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در شرق کشور میانمار در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۲/۸ تا ۳/۲ سانتیمتر برای نرها و ۳/۶ تا ۳/۸ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: WildCreatures Asia

نام: وزغ لاشبرگ سیاه و سفید Black-and-white Litter Toad
نام علمی: Leptolalax melanoleucus
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دورهای و نامنظم جنوب و غرب کشور تایلند در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۲/۷ تا ۲/۹ سانتیمتر برای نرها و ۳/۳ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Psumuseum

نام: وزغ آسیایی یوننان Yunnan Asian toad
نام علمی: Leptolalax ventripunctatus
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها) در جنوب استان یوننان در جنوب کشور چین، شمال لائوس و شمال ویتنام در جنوب شرقی قارهی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۲/۷ سانتیمتر برای نرها و ۴/۸ تا ۵ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Apus wd
گونههای خانوادهی قورباغههای خاشاک (بخش نخست) - (بخش دوم)
بنمایگان: wikipedia - animaldiversity - amphibiaweb
گردآوری: فرتورچین





