
خانوادهی قورباغههای چمنزار Ptychadenidae، خانوادهای از زیرراستهی نوغوکسانیان، از راستهی بیدُمسانان و از ردهی دوزیستان هستند. این خانواده دربرگیرندهی ۶۳ گونه است که در ۳ سرده دستهبندی شدهاند. از برجستهترین گونههای این خانواده میتوان قورباغهی چمنزار نوارپهن، قورباغهی چمنزار پوزهدار و قورباغهی چمنزار موزامبیک را نام برد. گونههای خانوادهی قورباغههای چمنزار تنها در زیر صحرای بزرگ آفریقا یافت میشوند. این جانوران بدنی کوتاه و بدون دُم، پوستی هموار، چشمانی درشت با مردمک افقی و دستهایی کوتاه و پاهایی بلند دارند. بر پشت همهی این قورباغهها نوارها و برآمدگیهای افقی دیده میشود. همچنین گونههای این خانواده همگی خشکیزی هستند. قورباغهی چمنی کوتولهی غربی با درازای ۳/۶ سانتیمتر و قورباغهی چمنی ماسکارین با درازای ۶/۸ سانتیمتر، کوچکترین و بزرگترین گونههای خانوادهی قورباغههای چمنزار بهشمار میروند. در این نوشته با ۱۲ گونهی این خانواده آشنا میشویم.
چند نکته برای آشنایی بیشتر با دوزیستان و قورباغهها: قورباغه یا غوک جانوری دوزیست از راستهی بیدُمسانان است. دوزیستان جانورانی خونسرد هستند که از دیدگاه فرگشتی میان ماهیان و خزندگان جای میگیرند. بیشتر دوزیستان تخمگذارند. نوزادی که از تخم بیرون میآید لارو نامیده میشود. لاروها گام به گام و با فرآیندی بهنام دگردیسی به جانوری بالغ دگرگون میشوند. دوزیستان نوزادی خود را در آب و بزرگسالی خود را در خشکی و آب زندگی میکنند. آنان بدنی برهنه و بدون پولک دارند. بیشتر دوزیستان از راه ششها و پوست خود دموبازدم انجام میدهند. پوست باید همیشه نمناک باشد تا بتواند اکسیژن را دریافت کند. اگر پوست آنان خشک شود، نمیتوانند دموبازدم انجام دهند، پس میمیرند. اکسیژن دریافت شده از راه پوست به درون رگهای خونی زیر پوست میرود و رگها نیز اکسیژن را به بخشهای گوناگون بدن میرسانند. دوزیستان دارای سه گونه غده به نامهای غدههای موکوسی، غدههای دانهدار و غدههای لولهای هستند. غدههای موکوسی پوست را نمناک نگاه میدارند. غدههای دانهدار از پوست زهر تراوش میکنند و غدههای لولهای از پوست مادهای چسبناک تراوش میکنند. مادهی چسبناک برای چسبیدن جانور نر به ماده در هنگام جفتگیری کاربرد دارد.
قورباغهها خونسرد هستند، بهگونهای که درجهی دمای بدن آنان، همانند درجهی دمای هوا یا آب پیرامون آنان است. زمانی که بدنشان سرد میشود، آفتاب میگیرند تا گرم شوند و زمانی که بدنشان بیش از اندازه گرم میشود، به درون آب میروند تا خنک شوند. قورباغهها در آب تخمگذاری میکنند. تخمهای آنان درون لایهای از مادهای ژلاتینی جای گرفتهاند. هنگامی که نوزاد سر از تخم بیرون میآورد، مانند ماهیان باله دارد. او میتواند با بالهها و دُم بلندش شنا کند. قورباغهی نابالغ از راه آبشش دموبازدم انجام میدهد و تا زمانی که به بلوغ نرسیده است از آب بیرون نمیآید. با رشد نوزاد قورباغه، نخست پاهای پشتی و پس از آن پاهای جلویی او رشد میکنند. سپس ششها بزرگ میشوند و قورباغهی جوان با نگه داشتن سر خود در بالای آب، میتواند دموبازدم انجام داده و کمکم از آب بیرون بیاید. رفته رفته دُم او کوتاهتر میشود تا اینکه قورباغهی جوان همانند قورباغههای بالغ میشود.
قورباغهها دارای بدنی کوتاه و بدون دُم هستند. آنان همچنین زبان چسبندهی درازی دارند. درازای این زبان کموبیش یک سوم درازای بدن آنهاست. زبان قورباغهها بهجای پشت در جلوی دهان آنان جای گرفته است. آنان زبان خود را به بیرون پرتاب میکنند و با آن حشرات را شکار میکنند. زبان نیرومند آنان میتواند با سرعت فراوانی به شکار رسیده و با گرفتن آن به سوی دهان بازگردد. قورباغهها دندانهایی بهنام وومرین دارند که در آروارهی بالا و در بخش جلویی دهان آنان جای گرفته است. دندانهای آروارهی بالایی کمتوانند، آروارهی پایینی نیز دندان ندارند. از همین روی قورباغهها نمیتوانند خوراک را بجوند. آنان این دندانها را برای گرفتن و نگه داشتن شکار بهکارگیری میکنند و سپس خوراک را یکجا فرو میبرند. قورباغهها گوش بیرونی ندارند. بهجای آن تمپانوم یا طبلگوش یا پردهگوش دارند که در دو سوی سر آنان جای دارد. موجهای صدا پردهگوش را میلرزاند، سپس پردهگوش موجها را به گوش میانی و گوش میانی موجها را به مغز میرساند.
قورباغههای نر دارای کیسههای صدای درونی در گلو یا دو سوی گردن هستند. با آنکه این کیسهها در درون بدن قورباغه جای دارند، ولی در زمانی که از هوا پُر میشوند، پوست نرم بیرونی بدن نیز باد کرده و برآمده میشود. بهکارگیری کیسهی صدا بدین گونه است که قورباغهی نر هوا را فرو برده و سوراخهای بینی و دهان خود را میبندد. سپس با فشار، هوا را میان دهان و ششهای خود پس و پیش میکند. زمانی صدا پدید میآید که هوا از روی تارهای آوایی گذر کند و آنها را بلرزاند. زمانی که قورباغه آواز میخواند، کیسههای صدا همانند یک تشدیدگر کار میکند و توان صدای قورباغه را افزایش میدهد.
قورباغهها و وزغها همانند یکدیگرند، ولی ناهمگونیهایی با یکدیگر دارند. بیشتر قورباغهها پوستی هموار، نرم و نمنک دارند و در نزدیکی آبها زندگی میکنند. ولی بیشتر وزغها پوستی ناهموار، خشک و زگیلمانند دارند و بیشتر خشکیزی هستند. قورباغهها دستهایی کوتاه و پاهایی بلند دارند، از همین روی بهجای راه رفتن، میجهند. ولی وزغها دستها و پاهایی هماندازه دارند، از همین روی بهجای پریدن، راه میروند. بیشتر قورباغهها انگشتانی پردهدار برای شنا کردن دارند، ولی وزغها دارای انگشتانی بدون پرده هستند.
برخی از قورباغهها درختی هستند و بسیار کم به روی زمین میآیند. برخی نیز دالانساز هستند و در زیر زمین زندگی میکنند و تنها برای زادآوری به روی زمین میآیند. گروهی از قورباغهها زهرآگین هستند، بهگونهای که برخی از آنان از زهرآگینترین جانوران خشکیزی زمین بهشمار میروند.
سردهی Hildebrandtia

نام: قورباغهی آراستهی معمولی Common Ornate Frog
نام علمی: Hildebrandtia ornata
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: گرمدشتهای خشک و نمناک، درختچهزارهای خشک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، دریاچهها، استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، زمینهای کشتپذیر، کلانکشتزارها، منطقههای ذخیرهسازی آب و آبگیرهای کشورهای آنگولا، بنین، بوتسوانا، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، جمهوری دموکراتیک کنگو، ساحل عاج، اسواتینی، گامبیا، غنا، کنیا، مالاوی، مالی، موزامبیک، نامیبیا، نیجریه، سنگال، آفریقای جنوبی، تانزانیا، توگو، اوگاندا، زامبیا و زیمبابوه در زیر صحرای بزرگ آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۶/۵ سانتیمتر
نگاره: Bart Wursten
سردهی قورباغههای چمنزار یا شیاردار Ptychadena

نام: قورباغهی چمنی آنچیتا Anchieta's grass frog
نام علمی: Ptychadena anchietae
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، گرمدشتهای خشک و نمناک، درختچهزارهای خشک و نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، سبزهزارهای خشک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها)، دریاچهها، استخرها و مردابهای آب شیرین همیشگی، استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، زمینهای کشتپذیر، باغهای روستایی، منطقههای شهری و آبگیرهای کشورهای آنگولا، بوتسوانا، جمهوری کنگو، جمهوری دموکراتیک کنگو، جیبوتی، اریتره، اسواتینی، اتیوپی، کنیا، مالاوی، موزامبیک، نامیبیا، رواندا، سومالی، آفریقای جنوبی، سودان جنوبی، تانزانیا، اوگاندا، زامبیا و زیمبابوه در زیر صحرای بزرگ آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۴ تا ۵ سانتیمتر
نگاره: Matthieu Berroneau

نام: قورباغهی چمنزار نوارپهن Broad-banded grassland frog
نام علمی: Ptychadena bibroni
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: گرمدشتهای خشک و نمناک، استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای و جنگلهای پیشین بهسختی ویران شدهی نیمهگرمسیری یا گرمسیری کشورهای بنین، بورکینافاسو، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، جنوب چاد، شمال جمهوری دموکراتیک کنگو، ساحل عاج، گامبیا، غنا، گینه، لیبریا، جنوب مالی، نیجریه، سنگال، سیرالئون و توگو در غرب و مرکز قارهی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۳/۴ تا ۴/۴ سانتیمتر برای نرها و ۳/۴ تا ۵/۵ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Alberto Sanchez Vialas

نام: قورباغهی چمنزار پوزهدار Snouted grassland frog
نام علمی: Ptychadena longirostris
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، و جویها، آبراهههای زهکشی و کانالهای کشورهای سیرالئون، لیبریا، جنوب گینه، جنوب ساحل عاج، جنوب غنا و جنوب غربی نیجریه در غرب قارهی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۴/۳ تا ۵ سانتیمتر برای نرها و ۵/۱ تا ۵/۶ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Matthieu Berroneau

نام: قورباغهی چمنی ماسکارین Mascarene grass frog
نام علمی: Ptychadena mascareniensis
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای خشک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، جنگلهای باتلاقی نیمهگرمسیری یا گرمسیری، گرمدشتهای خشک و نمناک، درختچهزارهای خشک و نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، درختچهزارهای دارای پوشش گیاهی بوتهای مدیترانهای، سبزهزارهای خشک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، سبزهزارهای تندابی یا نمناک موسمی نیمهگرمسیری یا گرمسیری، سبزهزارهای بلندیهای نیمهگرمسیری یا گرمسیری، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دورهای و نامنظم، تالابهای بیشتر درختچهای، خلاشها، مردابها، باتلاقها، پودابها و پودهزارها؛ دریاچهها، استخرها و مردابهای آب شیرین همیشگی، دریاچهها، استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، زمینهای کشتپذیر، چراگاهها، کلانکشتزارها، باغهای روستایی، منطقههای شهری، جنگلهای پیشین بهسختی ویران شدهی نیمهگرمسیری یا گرمسیری، منطقههای ذخیرهسازی آب، آبگیرها، آبگیرهای آبزیپروری، زمینهای آبیاری شده (دربرگیرندهی کانالهای آبیاری)، زمینهای کشاورزی تندابی موسمی، و جویها، آبراهههای زهکشی و کانالهای کشورهای آنگولا، بوتسوانا، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، جمهوری دموکراتیک کنگو، ساحل عاج، گینهی استوایی، اتیوپی، گابن، غنا، گینه، گینهی بیسائو، لیبریا، ماداگاسکار، مالاوی، موریتانی، موزامبیک، نامیبیا، نیجریه، رواندا، سنگال، سیرالئون، آفریقای جنوبی، سودان جنوبی، سودان، تانزانیا، زامبیا، زیمبابوه، موریس و سیشل و جزیرهی رئونیون (از سرزمینهای فرادریایی فرانسه) در زیر صحرای بزرگ آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۴/۳ تا ۵/۷ سانتیمتر برای نرها و ۴/۳ تا ۶/۸ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Matthieu Berroneau

نام: قورباغهی چمنزار موزامبیک Mozambique grassland frog
نام علمی: Ptychadena mossambica
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای خشک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، گرمدشتهای خشک و نمناک، درختچهزارهای خشک و نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، سبزهزارهای خشک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، سبزهزارهای تندابی یا نمناک موسمی نیمهگرمسیری یا گرمسیری، خلاشها، مردابها، باتلاقها، پودابها و پودهزارها؛ استخرها و مردابهای آب شیرین همیشگی، دریاچهها، استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، زمینهای کشتپذیر، چراگاهها، منطقههای ذخیرهسازی آب و آبگیرهای کشورهای تانزانیا، موزامبیک، مالاوی، زامبیا، زیمبابوه، اسواتینی، جنوب کنیا، شرق بوتسوانا، شمال شرقی نامیبیا و شمال شرقی آفریقای جنوبی در جنوب شرقی قارهی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۴/۵ تا ۵/۳ سانتیمتر
نگاره: Tyrone James Ping

نام: قورباغهی چمنزار نویمان Neumann's grassland frog
نام علمی: Ptychadena neumanni
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک و کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، درختچهزارهای نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، درختچهزارهای بلندیهای نیمهگرمسیری یا گرمسیری، سبزهزارهای بلندیهای نیمهگرمسیری یا گرمسیری، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دورهای و نامنظم؛ خلاشها، مردابها، باتلاقها، پودابها و پودهزارها؛ استخرها و مردابهای آب شیرین همیشگی، استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، جنگلهای پیشین بهسختی ویران شدهی نیمهگرمسیری یا گرمسیری، آبگیرها، و جویها، آبراهههای زهکشی و کانالهای مرکز کشور اتیوپی در شرق قارهی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۳/۵ تا ۴/۵ سانتیمتر
نگاره: Tomas Mazuch

نام: قورباغهی چمنی نیل Nile grass frog
نام علمی: Ptychadena nilotica
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها)، خلاشها، مردابها، باتلاقها، پودابها و پودهزارها؛ دریاچهها، استخرها و مردابهای آب شیرین همیشگی، زمینهای کشتپذیر، زمینهای آبیاری شده (دربرگیرندهی کانالهای آبیاری)، زمینهای کشاورزی تندابی موسمی، و جویها، آبراهههای زهکشی و کانالهای کشورهای مصر، کنیا، رواندا، تانزانیا و اوگاندا در شمال شرقی و شرق قارهی آفریقا
اندازه: -
نگاره: Tyrone James Ping

نام: قورباغهی بینیتیز آفریقای جنوبی South African sharp-nosed frog
نام علمی: Ptychadena oxyrhynchus
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای خشک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، گرمدشتهای خشک و نمناک، درختچهزارهای نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، خلاشها، مردابها، باتلاقها، پودابها و پودهزارها؛ استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، زمینهای کشتپذیر، چراگاهها، باغهای روستایی، جنگلهای پیشین بهسختی ویران شدهی نیمهگرمسیری یا گرمسیری، و جویها، آبراهههای زهکشی و کانالهای زیر صحرای بزرگ آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۴ تا ۵/۳ سانتیمتر برای نرها و ۵/۱ تا ۶/۴ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Nick Evans

نام: قورباغهی چمنزار اتیوپی Ethiopia grassland frog
نام علمی: Ptychadena porosissima
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای معتدل، جنگلهای کوهستانی نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، گرمدشتهای نمناک، درختچهزارهای نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، سبزهزارهای معتدل، سبزهزارهای تندابی یا نمناک موسمی نیمهگرمسیری یا گرمسیری، سبزهزارهای بلندیهای نیمهگرمسیری یا گرمسیری، خلاشها، مردابها، باتلاقها، پودابها و پودهزارها؛ استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، چراگاهها، باغهای روستایی و جنگلهای پیشین بهسختی ویران شدهی نیمهگرمسیری یا گرمسیری کشورهای آنگولا، جمهوری دموکراتیک کنگو، اسواتینی، اتیوپی، کنیا، مالاوی، رواندا، آفریقای جنوبی، تانزانیا، اوگاندا، زامبیا و زیمبابوه در شرق و جنوب قارهی آفریقا
اندازه: -
نگاره: Tyrone James Ping

نام: قورباغهی چمنی کوتولهی غربی Western dwarf grass frog
نام علمی: Ptychadena pumilio
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگلهای دشت نمناک نیمهگرمسیری یا گرمسیری، گرمدشتهای خشک و نمناک، سبزهزارهای تندابی یا نمناک موسمی نیمهگرمسیری یا گرمسیری، سبزهزارهای بلندیهای نیمهگرمسیری یا گرمسیری، رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرندهی آبشارها)، استخرها و مردابهای آب شیرین همیشگی، استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، چراگاهها، باغهای روستایی، آبگیرها، و جویها، آبراهههای زهکشی و کانالهای کشورهای بنین، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، شمال جمهوری دموکراتیک کنگو، ساحل عاج، غرب اتیوپی، جنوب مالی، نیجریه، سنگال و سیرالئون در غرب و مرکز قارهی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۲/۵ تا ۳/۲ سانتیمتر برای نرها و ۲/۶ تا ۳/۶ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: -

نام: قورباغهی چمنزار داکار Dakar grassland frog
نام علمی: Ptychadena trinodis
پایندگی: گونهی با کمترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایهی سیاههی سرخ IUCN)
زیستگاه: گرمدشتهای خشک و نمناک، استخرها و مردابهای آب شیرین موسمی و دورهای، چراگاهها و آبگیرهای کشورهای بنین، جمهوری آفریقای مرکزی، شمال کامرون، جنوب چاد، شمال جمهوری دموکراتیک کنگو، ساحل عاج، گامبیا، غنا، گینه، جنوب مالی، جنوب موریتانی، شمال نیجریه، سنگال و توگو در غرب و مرکز قارهی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۴/۲ تا ۵/۲ سانتیمتر برای نرها و ۴/۷ تا ۵/۷ سانتیمتر برای مادهها
نگاره: Alberto Sanchez Vialas
بنمایگان: wikipedia - amphibiaweb
گردآوری: فرتورچین





