خانواده‌ی دهان‌بالایان Anostomidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی تتراسانیان، از راسته‌ی تتراسانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۱۶۲ گونه است که در ۱۵ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان سرپایین مرمری، سرپایین راه‌راه و لپورینوس نواری را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی دهان‌بالایان تنها در آمریکای جنوبی یافت می‌شوند. آنان در زیستگاه‌های آب شیرین همچون رودها و دریاچه‌های منطقه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری زندگی می‌کنند. بیشتر آنان در حوضه‌ی رود آمازون و شمار اندکی در غرب رشته‌کوه آند یافت می‌شوند.
این جانوران بدنی دراز، دوکی‌مانند، کم‌وبیش فشرده و پوشیده از پولک دارند. همچنین آنان سری دراز و مخروطی و چشمانی درشت دارند. گونه‌های خانواده‌ی دهان‌بالایان دارای آرواره‌ی پایینی کم‌وبیش کوتاه و دهانی کوچک و رو به بالا هستند. همچنین همه‌ی آنان دارای باله‌ی چربی هستند. بسیاری از گونه‌های این خانواده سر به پایین شنا می‌کنند. خوراک بیشتر آنان گیاهان نزدیک به کف آب است. برخی نیز پوده‌ها و بی‌مهرگان کف رودها و دریاچه‌ها را می‌خورند. همچنین این ماهیان تخم‌ها را تا زمان زاده شدن نوزادان نگهداری می‌کنند. Leporinus aripuanaensis با درازای ۹/۳ سانتی‌متر و لپورینوس سه‌خال با درازای ۴۰ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی دهان‌بالایان به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۲۳ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

سرده‌ی Abramites

نام: سرپایین مرمری Marbled headstander
نام علمی: Abramites hypselonotus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای کلمبیا، ونزوئلا، گویان، سورینام، اکوادور، پرو، غرب برزیل، شرق بولیوی، پاراگوئه، اروگوئه و شمال شرقی آرژانتین در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای اورینوکو، آمازون، پاراگوئه و پارانا)
اندازه: بدن به درازای ۱۴ سانتی‌متر
نگاره: J.Picard

سرده‌ی Hypomasticus

نام: -
نام علمی: Hypomasticus megalepis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گویان، سورینام، شرق ونزوئلا و ایالت‌های آمازوناس، پارا و رورایما در شمال برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای اسکیبو، اورینوکو و برانکو)
اندازه: بدن به درازای ۱۰/۷ سانتی‌متر
نگاره: Aqua-imports

سرده‌ی لپورینوس‌ها Leporinus

نام: -
نام علمی: Leporinus affinis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب کشور کلمبیا، شرق پرو و شمال برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود آمازون)
اندازه: بدن به درازای ۳۰ سانتی‌متر
نگاره: -

نام: -
نام علمی: Leporinus aripuanaensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شرق کشور کلمبیا، جنوب غربی ونزوئلا، شمال شرقی پرو و ایالت‌های آمازوناس و ماتو گروسو در شمال غربی برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود آریپوانا)
اندازه: بدن به درازای ۹/۳ سانتی‌متر
نگاره: Scott Smith & Fritz Rhode

نام: -
نام علمی: Leporinus brunneus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گویان، سورینام، ونزوئلا، شرق کلمبیا، شمال شرقی پرو و ایالت‌های آماپا، آمازوناس، ماتو گروسو، پارا، رورایما و رودونیا در شمال برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای اورینوکو و نگرو)
اندازه: بدن به درازای ۲۵/۶ سانتی‌متر
نگاره: Mike Tuccinardi

نام: لپورینوس نواری Banded leporinus
نام علمی: Leporinus fasciatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گویان، گویان فرانسه، سورینام، ونزوئلا، شرق کلمبیا، شرق اکوادور، شمال شرقی پرو، شرق بولیوی و ایالت‌های آکری، آماپا، آمازوناس، ماتو گروسو، پارا، روندونیا، رورایما، توکانتینس و گوییاس در شمال برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای آمازون و اورینوکو)
اندازه: بدن به درازای ۳۷ سانتی‌متر
نگاره: Arunee Rodloy

نام: -
نام علمی: Leporinus octomaculatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت‌های ماتو گروسو و پارا در غرب کشور برزیل در مرکز آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود آرینوس)
اندازه: بدن به درازای ۱۲/۹ سانتی‌متر
نگاره: Estalens

نام: لپورینوس سه‌خال Threespot leporinus
نام علمی: Leporinus friderici
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گویان، گویان فرانسه، سورینام، ترینیداد و توباگو، ونزوئلا، شرق کلمبیا، شرق اکوادور، شرق پرو، بولیوی، برزیل، پاراگوئه و شمال شرقی آرژانتین در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود آمازون)
اندازه: بدن به درازای ۴۰ سانتی‌متر
نگاره: J. Schmidt

نام: -
نام علمی: Leporinus multifasciatus
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور پرو در غرب آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود آمازون)
اندازه: -
نگاره: Aqualog.de

نام: -
نام علمی: Leporinus yophorus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای متا و اورینوکو و آمازون)
اندازه: بدن به درازای ۱۱/۸ سانتی‌متر
نگاره: Stuart Oswald

نام: -
نام علمی: Leporinus nijsseni
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای سورینام و گویان فرانسه در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر رودهای ساراماکا و سورینام)
اندازه: بدن به درازای ۱۷ سانتی‌متر
نگاره: Aquadiction

نام: -
نام علمی: Leporinus granti
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گویان، گویان فرانسه، سورینام، شرق ونزوئلا و ایالت‌های آماپا، آمازوناس، پارا، رورایما، مارانیو، روندونیا و توکانتینس در شمال برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود آمازون)
اندازه: بدن به درازای ۲۰ سانتی‌متر برای نرها و ۲۵ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Aquadiction

نام: لپورینوس رژ لب Lipstick leporinus
نام علمی: Leporinus arcus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور گویان و مرکز کشور ونزوئلا در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای اسکیبو و اورینوکو)
اندازه: بدن به درازای ۴۰ سانتی‌متر
نگاره: J. de Lange

نام: -
نام علمی: Leporinus moralesi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جنگل‌های باتلاقی نیمه‌گرمسیری یا گرمسیری و رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت آمازوناس در کشور برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود آمازون)
اندازه: بدن به درازای ۳۰ سانتی‌متر
نگاره: Natasha Khardina

سرده‌ی Rhytiodus

نام: -
نام علمی: Rhytiodus microlepis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب کشور کلمبیا، شرق اکوادور، شمال شرقی پرو، شمال شرقی بولیوی و ایالت‌های آکری، آمازوناس، پارا، روندونیا و رورایما در شمال غربی برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود آمازون)
اندازه: بدن به درازای ۳۳/۲ سانتی‌متر
نگاره: Prazer.jp

سرده‌ی Schizodon

نام: -
نام علمی: Schizodon fasciatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گویان، گویان فرانسه، سورینام، ونزوئلا، کلمبیا، اکوادور، شرق پرو، شرق بولیوی و ایالت‌های آکری، آماپا، آمازوناس، ماتو گروسو، پارا، روندونیا و رورایما در شمال غربی برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود آمازون)
اندازه: بدن به درازای ۴۰ سانتی‌متر
نگاره: Klaus Rudloff

سرده‌ی Anostomus

نام: سرپایین راه‌راه Striped headstander
نام علمی: Anostomus anostomus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گویان، سورینام، شرق ونزوئلا، شرق کلمبیا و ایالت آماپا، آمازوناس، ماتو گروسو، پارا و رورایما در شمال برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای آمازون و اورینوکو)
اندازه: بدن به درازای ۱۶ سانتی‌متر
نگاره: Aquadiction

نام: -
نام علمی: Anostomus brevior
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در گویان فرانسه و کشور سورینام در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود اویاپوک)
اندازه: بدن به درازای ۱۲ سانتی‌متر
نگاره: P-Y Le Bail

نام: -
نام علمی: Anostomus ternetzi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گویان، گویان فرانسه، سورینام، ونزوئلا، شرق کلمبیا و ایالت‌های آماپا، آمازوناس، پارا، ماتو گروسو، روندونیا، رورایما، گوییاس، مارانیو و توکانتینس در شمال برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای اورینوکو، ارگوایا و آمازون)
اندازه: بدن به درازای ۱۲ سانتی‌متر
نگاره: Robert Beke

سرده‌ی Pseudanos

نام: -
نام علمی: Pseudanos gracilis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای جنوب کشور ونزوئلا، شرق کلمبیا، شمال شرقی پرو، شمال شرقی بولیوی و ایالت‌های آمازوناس، پارا، روندونیا، آکری، ماتو گروسو و رورایما در شمال غربی برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای گواپوره، نگرو و اورینوکو)
اندازه: بدن به درازای ۱۸/۱ سانتی‌متر
نگاره: Karsten_s

نام: -
نام علمی: Pseudanos varii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی جنوب کشور برزیل و ایالت آمازوناس در شمال غربی کشور برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر رودهای نگرو، سیاپا و آتاباپو)
اندازه: بدن به درازای ۲۱ سانتی‌متر
نگاره: Mike Tuccinardi

نام: -
نام علمی: Pseudanos winterbottomi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور ونزوئلا، مرکز شرق کلمبیا و ایالت‌های آمازوناس، ماتو گروسو، پارا و رورایما در شمال برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رودهای تاپاژوس و اورینوکو)
اندازه: بدن به درازای ۱۵/۲ سانتی‌متر
نگاره: Aqua-imports

سرده‌ی Synaptolaemus

نام: -
نام علمی: Synaptolaemus latofasciatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب کشور ونزوئلا، مرکز شرق کلمبیا و ایالت‌های آماپا، آمازوناس، ماتو گروسو، پارا و رورایما در شمال برزیل در شمال آمریکای جنوبی (بیشتر حوضه‌ی رود اورینوکو)
اندازه: بدن به درازای ۹/۴ سانتی‌متر
نگاره: Aquadiction

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین