خانواده‌ی تاس‌ماهیان یا ماهیان خاویاری یا استورژن Acipenseridae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی تاس‌ماهی‌سانیان، از راسته‌ی تاس‌ماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۲۵ گونه است که در ۴ سرده دسته‌بندی شده‌اند. تاکنون ۸ سرده از خانواده‌ی تاس‌ماهیان نابود شده و از میان رفته‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان تاس‌ماهی سیبری، تاس‌ماهی دریاچه‌ای، تاس‌ماهی استرلیاد، تاس‌ماهی ستاره‌ای (اوزون‌برون)، تاس‌ماهی دریایی اروپایی و فیل‌ماهی را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی تاس‌ماهیان در آب‌های سرد تا معتدل نیمکره‌ی شمالی زمین یافت می‌شوند. آنان در زیستگاه‌های آب شیرین همچون رودها و دریاچه‌ها و همچنین کرانه‌های دریاهای قاره‌های آسیا و اروپا و آمریکای شمالی زندگی می‌کنند. بیشتر گونه‌های این خانواده در آب شیرین زندگی می‌کنند، ولی در میان آنان گونه‌های آب شور (دریازی) و آب لب‌شور نیز یافت می‌شود. گونه‌های خانواده‌ی تاس‌ماهیان در پای‌رودها به شکار بی‌مهرگانی همانند صدف‌ها و سخت‌پوستان و همچنین ماهیان کوچک می‌پردازند و برای تخم‌ریزی نیز به رودخانه‌ها کوچ می‌کنند. 
این جانوران بدنی دراز، دوکی‌مانند و بدون پولک دارند. همچنین آنان دهانی زیرین و ۴ سبیلک در زیر پوزه‌ی‌شان دارند. تاس‌ماهیان می‌توانند با این سبیلک‌ها خوراک خود را در آب‌های تیره و کدر و همچنین در شن‌ها و ماسه‌ها پیدا کنند. ماهیان بالغ این خانواده بر روی آرواره‌های‌شان دندان ندارند، ولی نوزادان دارای دندان هستند. تاس‌ماهیان همانند کوسه‌ها دارای باله‌ی دُمی دگرباله‌ای یا هتروسرکال (ناهمسان) هستند. این ماهیان بر روی بدن‌شان ۵ ردیف سپرچه‌ی استخوانی، دربرگیرنده‌ی یک ردیف پشتی، دو ردیف پهلویی و دو ردیف شکمی دارند. همچنین آنان بادکنک شناوری بزرگ دارند. تاس‌ماهیان زندگانی دراز و بلوغ دیررس دارند. میانگین سال‌های زندگی آنان ۵۰ تا ۶۰ سال و بلوغ آنان ۱۵ تا ۲۰ سالگی است. همچنین بیشترین درازای زندگانی در میان تاس‌ماهیان، از آنِ تاس‌ماهی دریاچه‌ای با ۱۵۲ سال است. تاس‌ماهی کوتوله Pseudoscaphirhynchus hermanni (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۲۷/۵ سانتی‌متر و فیل‌ماهی با درازای ۸۰۰ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی تاس‌ماهیان به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۱۷ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

سرده‌ی تاس‌ماهی‌های بنیادین Acipenser

نام: تاس‌ماهی سیبری Siberian sturgeon
نام علمی: Acipenser baerii
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی و پای‌رودهای کشورهای روسیه و قزاقستان در شمال قاره‌ی آسیا (بیشتر رودهای اب، ایرتیش، ینی‌سئی، لنا، کولیما، خاتانگا، پیاسینا، آنابار، اولنیوک، یانا و دریاچه‌ی بایکال و شاخه‌های آن‌ها)
اندازه: وزن ۲۱۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۲۰۰ سانتی‌متر
نگاره: Craig Turp-Balazs

نام: تاس‌ماهی بینی‌کوتاه Shortnose sturgeon
نام علمی: Acipenser brevirostrum
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، پای‌رودها، بخش نورگیر یا اپی‌پلاژیک (۰ تا ۲۰۰ متر)، شورمرداب‌ها (با سبزه‌های نمایان) و کرانه‌های لب‌شور، کولاب‌های شور و دریاچه‌های دریایی استان نیوبرانزویک در جنوب شرقی کشور کانادا و ایالت‌های کارولینای جنوبی، رود آیلند، پنسیلوانیا، کارولینای شمالی، نیویورک، کنتیکت، فلوریدا، جورجیا، مین، مریلند، ماساچوست و نیوجرسی در کرانه‌های شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی (از رود سنت جان در استان نیوبرانزویک در شرق کشور کانادا تا رود سنت جان در ایالت فلوریدا در جنوب شرقی کشور آمریکا)
اندازه: وزن ۲۳ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۴۳ سانتی‌متر
نگاره: -

نام: تاس‌ماهی دابری Dabry's sturgeon
نام علمی: Acipenser dabryanus
پایندگی: گونه‌ی نابود شده در طبیعت (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، پای‌رودها، منطقه‌های ذخیره‌سازی آب، آبگیرها و آبگیرهای آبزی‌پروری شرق کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا (بیشتر رود یانگ‌تسه و شاخه‌های آن‌ها)
اندازه: بدن به درازای ۲۵۰ سانتی‌متر
نگاره: -

نام: تاس‌ماهی دریاچه‌ای Lake sturgeon
نام علمی: Acipenser fulvescens
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی استان‌های آلبرتا، مانیتوبا و ساسکاچوان در جنوب شرق کشور کانادا و ایالت‌های ویسکانسین، ورمونت، داکوتای جنوبی، آیووا، لوئیزیانا، مینه‌سوتا، می‌سی‌سی‌پی، میسوری و نیویورک در شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی (بیشتر دریاچه‌های گریت لیکس (دریاچه‌های بزرگ)، شاخاب هادسون و حوضه‌ی رود می‌سی‌سی‌پی و شاخه‌های آن‌ها)
اندازه: وزن ۱۲۵ کیلوگرم، بدن به درازای ۲۷۴ سانتی‌متر
نگاره: -

نام: تاس‌ماهی روسی (تاس‌ماهی دانوب یا تاس‌ماهی الماس) Russian sturgeon
نام علمی: Acipenser gueldenstaedtii
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، پای‌رودها و کرانه‌های ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی زیرکشندی کشورهای مجارستان، رومانی، صربستان و اوکراین در شرق قاره‌ی اروپا (حوضه‌ی دریای سیاه و دریای آزوف و رودها و شاخه‌های آن‌ها)
اندازه: وزن ۱۱۵ کیلوگرم، بدن به درازای ۲۳۶ سانتی‌متر
نگاره: Dirkimages

نام: تاس‌ماهی آدریاتیک Adriatic sturgeon
نام علمی: Acipenser naccarii
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، پای‌رودها، کرانه‌های ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی زیرکشندی و کرانه‌های لب‌شور، کولاب‌های شور و دریاچه‌های دریایی کشورهای آلبانی، بوسنی و هرزگوین، کرواسی، یونان و مونته‌نگرو در جنوب قاره‌ی اروپا (حوضه‌ی دریای آدریاتیک و رودها و شاخه‌های آن‌ها، میان زهکشی‌های رود پو در کشور ایتالیا تا رود بونا در کشور آلبانی)
اندازه: وزن ۲۵ کیلوگرم، بدن به درازای ۲۰۰ سانتی‌متر
نگاره: Jasper @Rzubio

نام: تاس‌ماهی اطلس Atlantic sturgeon
نام علمی: Acipenser oxyrinchus
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، پای‌رودها، بخش نورگیر یا اپی‌پلاژیک (۰ تا ۲۰۰ متر)، کرانه‌های گلی و پهنه‌های گلی میان‌کشندی، شورمرداب‌ها (با سبزه‌های نمایان)، کرانه‌های لب‌شور، کولاب‌های شور و دریاچه‌های دریایی، و آبگیرهای آبزی‌پروری استان‌های کبک، نیوبرانزویک، نوا اسکوشیا، پرنس ادوارد اول، نیوفاندلند و لابرادور در جنوب شرقی کشور کانادا و ایالت‌های نیوهمپشایر، لوئیزیانا، دلاور، می‌سی‌سی‌پی، ویرجینیا، رود آیلند، کنتیکت، آلاباما، جورجیا، مین، نیویورک، ماساچوست، فلوریدا، کارولینای شمالی، نیوجرسی، کارولینای جنوبی و مریلند در کرانه‌های شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی (از استان نیوفاندلند و لابرادور کشور کانادا تا شمال شرقی ایالت فلوریدای کشور آمریکا؛ همچنین شمال شاخاب مکزیک)
اندازه: وزن ۳۶۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۴۰۳ سانتی‌متر برای نرها و ۴۳۰ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Brian Reynolds

نام: تاس‌ماهی استرلیاد Sterlet sturgeon
نام علمی: Acipenser ruthenus
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای اتریش، آذربایجان، بلاروس، بوسنی و هرزگوین، بلغارستان، کرواسی، آلمان، مجارستان، مولداوی، رومانی، روسیه، صربستان، اسلوونی و اوکراین قاره‌ی اروپا و کشورهای روسیه و قزاقستان در شمال قاره‌ی آسیا (رودهای ریزنده به دریای سیاه، دریای آزوف و دریای خزر، همچنین رودهای منطقه‌ی سیبری از رود اب به‌سوی شرق تا زهکشی‌های رود ینی‌سئی)
اندازه: وزن ۱۶ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۲۵ سانتی‌متر
نگاره: Redbookrf

نام: تاس‌ماهی ستاره‌ای (اوزون‌برون) Starry sturgeon
نام علمی: Acipenser stellatus
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، پای‌رودها و کرانه‌های ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی زیرکشندی کشورهای ایران، قزاقستان و ترکمنستان در قاره‌ی آسیا و کشورهای آذربایجان، بلغارستان، گرجستان، مولداوی، رومانی، روسیه، صربستان، ترکیه و اوکراین در شرق قاره‌ی اروپا (حوضه‌ی دریای سیاه، دریای آزوف، دریای اژه و دریای خزر و رودهای ریزنده به آن‌ها)
اندازه: وزن ۸۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۲۵۰ سانتی‌متر
نگاره: Clemens Ratschan
(آشنایی بیشتر با تاس‌ماهی ستاره‌ای (اوزون‌برون))

نام: تاس‌ماهی دریایی اروپایی (بالتیکی) European sea sturgeon
نام علمی: Acipenser sturio
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، پای‌رودها، کرانه‌های شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد زیرکشندی، و کرانه‌های ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی زیرکشندی کشور فرانسه در غرب قاره‌ی اروپا (تنها رود گارون و شاخه‌های آن؛ این گونه زمانی در دریاهای شمال و بالتیک، کانال مانش، کرانه‌های اروپایی اقیانوس اطلس، شمال دریای مدیترانه و غرب و جنوب دریای سیاه شناخته شده بود.)
اندازه: وزن ۴۰۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۶۰۰ سانتی‌متر
نگاره: Johannes Pfleiderer
(آشنایی بیشتر با تاس‌ماهی دریایی اروپایی (بالتیکی))

نام: تاس‌ماهی سفید White sturgeon
نام علمی: Acipenser transmontanus
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی، پای‌رودها و بخش نورگیر یا اپی‌پلاژیک (۰ تا ۲۰۰ متر) در استان بریتیش کلمبیا در جنوب غربی کشور کانادا و ایالت‌های واشینگتن، اورگن، مونتانا، آیداهو، کالیفرنیا و آلاسکا در غرب کشور کانادا در غرب آمریکای شمالی (از شاخاب آلاسکا تا ایالت کالیفرنیای کشور آمریکا؛ همچنین زهکشی رود کلمبیا و دریاچه‌ی شستا؛ گزارش شده از شمال ایالت باخا کالیفرنیای کشور مکزیک)
اندازه: وزن ۸۱۶ کیلوگرم، بدن به درازای ۶۱۰ سانتی‌متر
نگاره: Thesupermat

نام: تاس‌ماهی چینی Chinese sturgeon
نام علمی: Acipenser sinensis
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شرق کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا (بیشتر رود مروارید و شاخه‌های آن)
اندازه: وزن ۶۰۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۳۴۶ سانتی‌متر
نگاره: Kjell Fohrman

نام: تاس‌ماهی ایرانی (قره برون) Persian sturgeon
نام علمی: Acipenser persicus
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، پای‌رودها و کرانه‌های ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی زیرکشندی کشورهای ایران، روسیه، آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان در قاره‌های اروپا و آسیا (حوضه‌ی دریای خزر (بیشترین فراوانی در بخش جنوبی) و راستای شرقی دریای سیاه و رودهای ریزنده به آن‌ها همچون ولگا، کورا، ارس و اورال)
اندازه: وزن ۷۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۲۵۵ سانتی‌متر
نگاره: Blondinrikard Fröberg

سرده‌ی فیل‌ماهی‌ها Huso

نام: فیل‌ماهی (تاس‌ماهی بلوگا) Beluga sturgeon
نام علمی: Huso huso
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، بخش دریامیانی یا پلاژیک و پای‌رودهای کشورهای ایران، قزاقستان و ترکمنستان در قاره‌ی آسیا و کشورهای گرجستان، مولداوی، رومانی، روسیه، صربستان، بلغارستان، آذربایجان، ترکیه و اوکراین در شرق قاره‌ی اروپا (حوضه‌ی دریاهای خزر، سیاه، آزوف و آدریاتیک)
اندازه: وزن ۳۲۰۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۸۰۰ سانتی‌متر (ماده‌ها کم‌وبیش ۲۰ درصد بزرگ‌ترند.)
نگاره: Mick Rush
(آشنایی بیشتر با فیل‌ماهی (تاس‌ماهی بلوگا))

نام: فیل‌ماهی رودخانه‌ای (کالوگا) Kaluga
نام علمی: Huso dauricus
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، بخش دریامیانی یا پلاژیک و پای‌رودهای جنوب شرقی کشور روسیه و شمال شرقی کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا (حوضه‌ی رود آمور، دریاچه‌ی آرال و آب‌های کرانه‌ای دریای اختسک و دریای ژاپن)
اندازه: وزن ۱۰۰۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۵۶۰ سانتی‌متر
نگاره: Moscouvite

سرده‌ی پوزه‌بیلچه‌ای‌ها Scaphirhynchus

نام: تاس‌ماهی رنگ‌پریده Pallid sturgeon
نام علمی: Scaphirhynchus albus
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت‌های تنسی، داکوتای جنوبی، آرکانزاس، ایلینوی، آیووا، کانزاس، کنتاکی، لوئیزیانا، می‌سی‌سی‌پی، میسوری، مونتانا، نبراسکا و داکوتای شمالی در مرکز کشور آمریکا در آمریکای شمالی (بیشتر رودهای میزوری و می‌سی‌سی‌پی و شاخه‌های آن‌ها)
اندازه: وزن ۱۳۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۲۰۰ سانتی‌متر
نگاره: USFWS Mountain-Prairie

نام: تاس‌ماهی پوزه‌بیلچه‌ای Shovelnose sturgeon
نام علمی: Scaphirhynchus platorynchus
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت‌های آلاباما، آرکانزاس، ایلینوی، ایندیانا، آیووا، کانزاس، کنتاکی، لوئیزیانا، مینه‌سوتا، می‌سی‌سی‌پی، میسوری، مونتانا، نبراسکا، نیومکزیکو، داکوتای شمالی، اکلاهما، داکوتای جنوبی، تنسی، تگزاس، ویسکانسین و وایومینگ در کشور آمریکا در آمریکای شمالی (بیشتر حوضه‌ی رود می‌سی‌سی‌پی، زهکشی شاخاب موبایل و رود ریو گرانده بالایی)
اندازه: وزن ۴/۹ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۰۸ سانتی‌متر
نگاره: Andrea Izzotti

بن‌مایگان: wikipedia - animaldiversity - fishbase
گردآوری: فرتورچین