خانواده‌ی گربه‌ماهیان تیان Amphiliidae، خانواده‌ای از راسته‌ی گربه‌ماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۱۰۲ گونه است که در ۱۳ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان گربه‌ماهی کوهی و گربه‌ماهی کوهی مرمری را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی گربه‌ماهیان تیان در زیستگاه‌های آب شیرین منطقه‌های گرمسیری قاره‌ی آفریقا زندگی می‌کنند. بیشتر آنان در رودها و جویبارهای پُرشتاب کوهستان‌ها یافت می‌شوند. بسیاری از گونه‌های این خانواده می‌توانند در آب‌های پُرشتاب به سنگ‌ها بچسبند.
این جانوران بدنی کشیده، استوانه‌ای و بدون پولک دارند. همچنین آنان چشمانی کوچک و ۳ جفت سبیلک در نزدیکی دهان‌شان دارند. این ماهیان می‌توانند با این سبیلک‌ها خوراک خود را در آب‌های تیره و کدر و همچنین در شن‌ها و ماسه‌ها پیدا کنند. گونه‌های خانواده‌ی گربه‌ماهیان تندابی دارای باله‌ی چربی و باله‌ی دُمی دو شاخه هستند. باله‌های سینه‌ای و شکمی آنان بزرگ هستند و پرتو نخست هر کدام پهن، نرمش‌پذیر و رشته‌ای است. باله‌ی پشتی و باله‌های سینه‌ای این ماهیان دارای پایه‌ای کوتاه هستند. همچنین این باله‌ها یا بدون خار هستند یا خاری سست و کم‌توان دارند. Tetracamphilius clandestinus (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۲ سانتی‌متر و Doumea typica (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۲۲ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی گربه‌ماهیان تیان به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۱۳ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

زیرخانواده‌ی Amphiliinae
سرده‌ی Amphilius

نام: -
نام علمی: Amphilius atesuensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای بورکینافاسو، ساحل عاج، غنا، گینه، لیبریا، مالی، سیرالئون و توگو در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۹/۳ سانتی‌متر
نگاره: Aqualog.de

نام: -
نام علمی: Amphilius chalei
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور تانزانیا در شرق قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی دریاچه‌ی مالاوی و زهکشی‌های رود روفیجی)
اندازه: بدن به درازای ۷ سانتی‌متر
نگاره: Dr. Lothar Seegers

نام: گربه‌ماهی کوهی مرمری Marbled mountain catfish
نام علمی: Amphilius jacksonii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای رواندا، بوروندی، جنوب غربی اوگاندا و شرق جمهوری دموکراتیک کنگو در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی دریاچه‌ی ویکتوریا و حوضه‌ی رودهای روفیجی، روگوفو و روسیزی)
اندازه: بدن به درازای ۱۵ سانتی‌متر
نگاره: Martin Grimm

نام: -
نام علمی: Amphilius krefftii
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای کنیا و تانزانیا در شرق قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۲۰/۸ سانتی‌متر
نگاره: Martin Grimm

نام: -
نام علمی: Amphilius longirostris
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای کامرون، گینه‌ی استوایی، گابن و جمهوری کنگو در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۸/۲ سانتی‌متر
نگاره: Russellbriantate

نام: گربه‌ماهی کوهی ناتال Natal mountain catfish
نام علمی: Amphilius natalensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای اسواتینی، مالاوی، موزامبیک، آفریقای جنوبی، تانزانیا و زیمبابوه در جنوب شرقی قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۱۲/۵ سانتی‌متر
نگاره: Matthew Burnett

نام: باربل کوهی Mountain barbel
نام علمی: Amphilius platychir
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم کشورهای ساحل عاج، گینه، لیبریا، سنگال و سیرالئون در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۹/۲ سانتی‌متر
نگاره: Aquaticrepublic

نام: گربه‌ماهی کوهی Mountain catfish
نام علمی: Amphilius uranoscopus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای آنگولا، بوروندی، جمهوری دموکراتیک کنگو، اسواتینی، کنیا، مالاوی، موزامبیک، نامیبیا، رواندا، آفریقای جنوبی، تانزانیا، اوگاندا، زامبیا و زیمبابوه در جنوب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۱۹/۵ سانتی‌متر
نگاره: Pieter Kotze

زیرخانواده‌ی Leptoglanidinae
سرده‌ی Zaireichthys

نام: گربه‌ماهی شنی شرقی Eastern sand catlet
نام علمی: Zaireichthys monomotapa
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای مالاوی، زامبیا، غرب موزامبیک و شرق زیمبابوه در شرق قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۳/۸ سانتی‌متر
نگاره: Mahomed Desai

زیرخانواده‌ی Doumeinae
سرده‌ی Belonoglanis

نام: -
نام علمی: Belonoglanis tenuis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو و جمهوری آفریقای مرکزی در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو)
اندازه: بدن به درازای ۱۷/۲ سانتی‌متر
نگاره: John P. Friel Ph.D

سرده‌ی Congoglanis

نام: -
نام علمی: Congoglanis alula
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری آفریقای مرکزی، جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو، شمال آنگولا و شمال زامبیا در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو)
اندازه: بدن به درازای ۱۴/۱ سانتی‌متر
نگاره: Andrew Husted

سرده‌ی Phractura

نام: گربه‌ماهی دم‌تازیانه‌ای آفریقایی African whiptailed catfish
نام علمی: Phractura ansorgii
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب کشور نیجریه در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۹ سانتی‌متر
نگاره: Aqualog.de

نام: -
نام علمی: Phractura brevicauda
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشور گابن، غرب جمهوری کنگو، جنوب کامرون و جنوب غربی جمهوری دموکراتیک کنگو در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۸/۵ سانتی‌متر
نگاره: -

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین