خانواده‌ی لیزماهیان Pholidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی سردرشت‌سانیان، از راسته‌ی عقرب‌ماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۱۵ گونه است که در ۴ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان لیزماهی نواری و لیزماهی صخره‌ای را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی لیزماهیان در آب‌های شمال اقیانوس اطلس، شمالگان و شمال اقیانوس آرام زندگی می‌کنند. آنان بیشتر در پهنه‌های جزر و مدی صخره‌ای و آب‌های کم‌ژرف نزدیک زیر خط جزر و مد، به‌ویژه منطقه‌های کتانجک و دیگر جلبک‌های دریایی یافت می‌شوند. بیشتر گونه‌های این خانواده دریازی هستند، ولی در میان آنان گونه‌های آب لب‌شور نیز یافت می‌شوند.
این جانوران بدنی کشیده، مارماهی‌مانند، فشرده و پوشیده از پولک دارند. همچنین آنان باله‌های پشتی و مخرجی دراز و باله‌ی دُمی گِرد دارند. برخی از گونه‌های خانواده‌ی لیزماهیان بدون باله‌های سینه‌ای و برخی دارای باله‌های سینه‌ای بسیار کوچک هستند. باله‌های شکمی آنان نیز ساده و کوچک هستند و یک خار و یک پرتو دارند. لیزماهی‌ها گوشت‌خوار هستند و خوراک آنان سخت‌پوستان کوچک و نرم‌تنان است. Pholis nea (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۷/۹ سانتی‌متر و لیزماهی مدادی با درازای ۴۶ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی لیزماهیان به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۱۱ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

زیرخانواده‌ی Pholinae
سرده‌ی Pholis

نام: لیزماهی درازباله Longfin gunnel
نام علمی: Pholis clemensi
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شرق اقیانوس آرام (ژرفای ۷ تا ۶۴ متری) (از جزیره‌ی فیلمور در جنوب شرقی ایالت آلاسکا تا شمال ایالت کالیفرنیای کشور آمریکا در غرب آمریکای شمالی)
اندازه: بدن به درازای ۱۳ سانتی‌متر
نگاره: Gregory C Jensen

نام: -
نام علمی: Pholis fangi
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شمال غربی اقیانوس آرام (شاخاب بوهای در دریای زرد و بخش شمالی دریای چین شرقی در شرق قاره‌ی آسیا)
اندازه: وزن ۱۶ گرم، بدن به درازای ۱۶/۸ سانتی‌متر
نگاره: Shi Qi

نام: لیزماهی نواری Banded gunnel
نام علمی: Pholis fasciata
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، و پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای و گلی‌ماسه‌ای غرب اقیانوس اطلس و شمال اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۹۴ متری) (غرب اقیانوس اطلس: از اقیانوس شمالگان تا جنوب استان نیوفاندلند و لابرادور کشور کانادا و غرب جزیره‌ی گرینلند وابسته به کشور دانمارک در شمال آمریکای شمالی؛ شمال اقیانوس آرام: کرانه‌های ایالت آلاسکا در غرب آمریکای شمالی و کرانه‌های کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا)
اندازه: بدن به درازای ۳۰ سانتی‌متر
نگاره: Peterraskmoller

نام: لیزماهی صخره‌ای Rock gunnel
نام علمی: Pholis gunnellus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، کرانه‌های صخره‌ای و استخرهای کشندی شمال شرقی اقیانوس اطلس (ژرفای ۰ تا ۱۰۰ متری) (از شبه‌جزیره‌ی کانین در شمال کشور روسیه تا شهرستان لا روشل در غرب کشور فرانسه در شمال قاره‌ی اروپا (دربرگیرنده‌ی دریاهای سفید، سرخ و بالتیک)، همچنین کرانه‌های کشور ایسلند، گروه‌جزیره‌ی سوالبارد وابسته به کشور نروژ و گروه‌جزیره‌ی نوایا زملیا وابسته به کشور روسیه)
اندازه: بدن به درازای ۲۵ سانتی‌متر
نگاره: Frederic ANDRE

نام: لیزماهی هلالی Crescent gunnel
نام علمی: Pholis laeta
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: کرانه‌های صخره‌ای و استخرهای کشندی شرق اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۷۳ متری) (از کرانه‌های دریای برینگ ایالت آلاسکا و گروه‌جزیره‌ی آلیوتی وابسته به ایالت آلاسکا تا شمال ایالت کالیفرنیای کشور آمریکا در غرب آمریکای شمالی)
اندازه: بدن به درازای ۲۵ سانتی‌متر
نگاره: Lawrence Tulissi

نام: لیزماهی پشت‌زینی Saddleback gunnel
نام علمی: Pholis ornata
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پای‌رودها، کرانه‌های سنگ‌ریزه‌ای و کرانه‌های گلی و پهنه‌های گلی میان‌کشندی شرق اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۵۰ متری) (از جنوب استان بریتیش کلمبیای کشور کانادا تا مرکز ایالت کالیفرنیای کشور آمریکا در غرب آمریکای شمالی)
اندازه: بدن به درازای ۳۰ سانتی‌متر
نگاره: Sara Thiebaud

نام: -
نام علمی: Pholis picta
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شمال غربی اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۱۰۰ متری) (کرانه‌های جنوب شرقی شبه‌جزیره‌ی کامچاتکا، کرانه‌های گروه‌جزیره‌ی کوریل و کرانه‌های دریای ژاپن از جزیره‌ی هوکایدو کشور ژاپن تا شبه‌جزیره‌ی کره در شرق قاره‌ی آسیا)
اندازه: بدن به درازای ۳۱ سانتی‌متر
نگاره: Hazuki

نام: لیزماهی سرخ Red gunnel
نام علمی: Pholis schultzi
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای و استخرهای کشندی شرق اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۱۸ متری) (از استان بریتیش کلمبیای کشور کانادا تا مرکز ایالت کالیفرنیای کشور آمریکا در غرب آمریکای شمالی)
اندازه: بدن به درازای ۱۳ سانتی‌متر
نگاره: Wendy Feltham

زیرخانواده‌ی Apodichthyinae
سرده‌ی Apodichthys

نام: لیزماهی مدادی Penpoint gunnel
نام علمی: Apodichthys flavidus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، جلبک‌های دریایی یا کتانجک، علف‌های دریایی (زیرآبی) و استخرهای کشندی شرق اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۸ متری) (از جزیره‌ی کودیاک وابسته به ایالت آلاسکا تا جزیره‌ی سانتا باربارا وابسته به ایالت کالیفرنیای کشور آمریکا در غرب آمریکای شمالی)
اندازه: بدن به درازای ۴۶ سانتی‌متر
نگاره: Jeanne Luce

نام: لیزماهی جلبکی Rockweed gunnel
نام علمی: Apodichthys fucorum
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جلبک‌های دریایی یا کتانجک، کرانه‌های صخره‌ای و استخرهای کشندی شرق اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۹ متری) (از استان بریتیش کلمبیای کشور کانادا تا مرکز ایالت باخا کالیفرنیای کشور مکزیک در غرب آمریکای شمالی)
اندازه: بدن به درازای ۲۳ سانتی‌متر
نگاره: Abbyt

سرده‌ی Rhodymenichthys

نام: لیزماهی نقطه‌چین Stippled gunnel
نام علمی: Rhodymenichthys dolichogaster
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جلبک‌های دریایی یا کتانجک شمال اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۱۴۸ متری) (از استان‌های نیگاتا و ایواته‌ی کشور ژاپن تا سرزمین پریمورسکی، جزیره‌ی ساخالین و گروه‌جزیره‌ی کماندورسکی وابسته به کشور روسیه در شرق قاره‌ی آسیا (دربرگیرنده‌ی کرانه‌های کشور کره‌ی جنوبی)؛ همچنین دریای برینگ و گروه‌جزیره‌ی آلیوتی وابسته به ایالت آلاسکا)
اندازه: بدن به درازای ۲۵ سانتی‌متر
نگاره: Merec0

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین