خانواده‌ی گربه‌ماهیان نفس‌کش Clariidae، خانواده‌ای از راسته‌ی گربه‌ماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۱۱۷ گونه است که در ۱۶ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان گربه‌ماهی مارماهی، گربه‌ماهی راه‌رونده، گربه‌ماهی تیزدندان آفریقایی و ووندو را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی گربه‌ماهیان نفس‌کش در زیستگاه‌های آب شیرین منطقه‌های گرمسیری قاره‌ی آفریقا و کشورهای هند و سوریه، جنوب کشور ترکیه و کشورهای جنوب شرقی قاره‌ی آسیا زندگی می‌کنند. بیشتر گونه‌های این خانواده در زیستگاه‌های آب شیرین زندگی می‌کنند، ولی در میان آنان گونه‌های آب لب‌شور نیز یافت می‌شوند.
این جانوران بدنی دراز، استوانه‌ای و بدون پولک دارند. بدن آنان به ریخت‌های گوناگونی از دوکی‌مانند تا مارمانند است. گربه‌ماهیان نفس‌کش ۴ جفت سبیلک در نزدیکی دهان‌شان دارند. این ماهیان می‌توانند با این سبیلک‌ها خوراک خود را در آب‌های تیره و کدر و همچنین در شن‌ها و ماسه‌ها پیدا کنند. برخی از گربه‌ماهیان نفس‌کش دارای چشمانی کوچک هستند؛ برخی نیز نابینا هستند. این ماهیان باله‌های پشتی و مخرجی دراز و باله‌ی دُمی گِرد دارند. در برخی گونه‌ها، باله‌های پشتی و مخرجی به باله‌ی دُمی پیوستگی پیدا کرده‌اند. برخی از این ماهیان دارای باله‌های سینه‌ای و شکمی بسیار کوچک یا بدون باله‌های سینه‌ای و شکمی هستند.
برخی از گونه‌های خانواده‌ی گربه‌ماهیان نفس‌کش در سرشان اندام و ساختاری مازمانند یا هزارتومانند همچون شش دارند. آنان با این اندام در آب‌های دارای کمبود اکسیژن، از راه هوای بیرون از آب دم‌وبازدم انجام می‌دهند. همچنین برخی از آنان می‌توانند در زمانی که زیستگاه‌شان رو به خشک شدن است، بر روی زمین حرکت کرده و به دیگر آب‌ها کوچ کنند. Horaglanis abdulkalami (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۳/۸ سانتی‌متر و Dinotopterus cunningtoni (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۱۷۵ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی گربه‌ماهیان نفس‌کش به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۱۳ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

سرده‌ی Channallabes

نام: گربه‌ماهی مارماهی Eel catfish
نام علمی: Channallabes apus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم؛ خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری کنگو، جمهوری دموکراتیک کنگو، جنوب جمهوری آفریقای مرکزی، شمال آنگولا و جنوب گابن در مرکز قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۴۱/۶ سانتی‌متر
نگاره: Mikael Hakansson

سرده‌ی Clarias

نام: گربه‌ماهی آلو Alluaud's catfish
نام علمی: Clarias alluaudi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و زمین‌های کشاورزی تندابی موسمی کشورهای بوروندی، اوگاندا، شرق جمهوری دموکراتیک کنگو، جنوب غربی کنیا، غرب تانزانیا و شمال زامبیا در شرق قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی دریاچه‌های ویکتوریا، کیوگا، ادوارد، روکوا و تانگانیکا و حوضه‌ی رودهای مالاگاراسی و روسیزی)
اندازه: بدن به درازای ۲۳ سانتی‌متر
نگاره: Shane Linder

نام: ماهی گلی Mudfish
نام علمی: Clarias anguillaris
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی کشورهای بنین، بورکینافاسو، کامرون، چاد، ساحل عاج، مصر، اتیوپی، گامبیا، غنا، گینه، گینه‌ی بیسائو، مالی، موریتانی، نیجر، نیجریه، سنگال، سیرالئون، سودان جنوبی، سودان و توگو در غرب و شمال شرقی قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رودهای نیل پایینی و میانی، چاد، نیجر، بنوه، گامبیا و سنگال پایینی)
اندازه: وزن ۷ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۰۰ سانتی‌متر
نگاره: Radioaktive

نام: گربه‌ماهی راه‌رونده Walking catfish
نام علمی: Clarias batrachus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی جزیره‌ی جاوه وابسته به کشور اندونزی در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: وزن ۱/۲ کیلوگرم، بدن به درازای ۴۷ سانتی‌متر
نگاره: Frank Teigler / Hippocampus Bildarchiv

نام: گربه‌ماهی راه‌رونده‌ی سری‌لانکایی Sri Lankan walking catfish
نام علمی: Clarias brachysoma
پایندگی: گونه‌ی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم؛ خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشور جزیره‌ای سری‌لانکا در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: وزن ۳/۶ کیلوگرم، بدن به درازای ۵۰ سانتی‌متر
نگاره: Sakuna Nethraja Gamage

نام: -
نام علمی: Clarias buettikoferi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم کشورهای ساحل عاج، گامبیا، غنا، گینه، گینه‌ی بیسائو، لیبریا، سنگال و سیرالئون در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۱۹/۲ سانتی‌متر
نگاره: Gina Walsh

نام: گربه‌ماهی غاری Cave catfish
نام علمی: Clarias cavernicola
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: کارست‌ها و دیگر سیستم‌های آبی زیرزمینی شمال کشور نامبیبیا در جنوب غربی قاره‌ی آفریقا (بیشتر غار آیگاماس در منطقه‌ی اوتجوزوندجوپا)
اندازه: بدن به درازای ۱۶/۱ سانتی‌متر
نگاره: Francois and Gerhard Jacobs

نام: گربه‌ماهی هنگ کنگ Hong Kong catfish
نام علمی: Clarias fuscus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی، منطقه‌های ذخیره‌سازی آب، آبگیرها، و جوی‌ها، آبراهه‌های زهکشی و کانال‌های کشورهای لائوس، ویتنام، هنگ کنگ، جنوب شرقی چین و جزیره‌ی تایوان در شرق و جنوب شرقی قاره‌ی آسیا (گربه‌ماهی هنگ کنگ به کشور ژاپن و گروه‌جزیره‌ی هاوایی نیز برده شده و جانور بومی این سرزمین‌ها به‌شمار نمی‌رود.)
اندازه: بدن به درازای ۲۴/۵ سانتی‌متر
نگاره: Tse Chung Yi

نام: گربه‌ماهی تیزدندان آفریقایی African sharptooth catfish
نام علمی: Clarias gariepinus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، تالاب‌های بیشتر درختچه‌ای، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای، چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین و دلتاهای درون‌بومی همیشگی کشورهای الجزایر، آنگولا، بنین، بوتسوانا، بورکینافاسو، بوروندی، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، چاد، جمهوری کنگو، جمهوری دموکراتیک کنگو، مصر، اریتره، اسواتینی، اتیوپی، غنا، گینه، کنیا، لیبریا، لیبی، مالاوی، موزامبیک، نامیبیا، نیجر، نیجریه، رواندا، سنگال، سومالی، آفریقای جنوبی، سودان جنوبی، سودان، تانزانیا، توگو، اوگاندا، زامبیا و زیمبابوه در قاره‌ی آفریقا و کشورهای ترکیه، سوریه، اسرائیل، اردن و لبنان در غرب قاره‌ی آسیا (گربه‌ماهی تیزدندان آفریقایی به کشورهای آرژانتین، بنگلادش، برزیل، کامبوج، چین، چک، ساحل عاج، گابن، یونان، هند، اندونزی، عراق، لائوس، لسوتو، مالی، میانمار، هلند، فیلیپین، سنگاپور، تایلند و ویتنام نیز برده شده و جانور بومی این سرزمین‌ها به‌شمار نمی‌رود.)
اندازه: وزن ۶۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۷۰ سانتی‌متر
نگاره: Klaus Rudloff

نام: گربه‌ماهی راه‌رونده‌ی جنگلی Forest walking catfish
نام علمی: Clarias leiacanthus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی کشورهای مالزی، اندونزی، سنگاپور، برونئی و جنوب تایلند در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳۳ سانتی‌متر
نگاره: Lumin Ong

نام: گربه‌ماهی راه‌رونده‌ی باریک Slender walking catfish
نام علمی: Clarias nieuhofii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ و استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی کشورهای کامبوج، تایلند، ویتنام، سنگاپور، فیلیپین، مالزی و اندونزی در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵۰ سانتی‌متر
نگاره: Irfan Nurarifin

سرده‌ی Gymnallabes

نام: -
نام علمی: Gymnallabes typus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ و استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی کشورهای نیجریه، کامرون و بنین در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۲۹/۷ سانتی‌متر
نگاره: Mark Smith

سرده‌ی Heterobranchus

نام: ووندو (سامپا) Vundu
نام علمی: Heterobranchus longifilis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم؛ خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای، و آبگیرهای آبزی‌پروری کشورهای آنگولا، بنین، بوتسوانا، بورکینافاسو، بوروندی، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، چاد، جمهوری کنگو، جمهوری دموکراتیک کنگو، ساحل عاج، مصر، اتیوپی، گابن، گامبیا، غنا، گینه، گینه‌ی بیسائو، کنیا، لیبریا، مالاوی، مالی، موزامبیک، نیجر، نیجریه، سنگال، سیرالئون، سودان جنوبی، سودان، تانزانیا، توگو، اوگاندا، زامبیا و زیمبابوه در قاره‌ی آفریقا
اندازه: وزن ۵۵ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۵۰ سانتی‌متر
نگاره: B. Kao

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین