خانواده‌ی جیک‌ماهیان Mochokidae، خانواده‌ای از راسته‌ی گربه‌ماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۲۲۸ گونه است که در ۹ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان جیک‌ماهی خال‌خالی، گربه‌ماهی وارونه و جیک‌ماهی دریاچه‌ی ویکتوریا را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی جیک‌ماهیان در زیستگاه‌های آب شیرین منطقه‌های گرمسیری قاره‌ی آفریقا زندگی می‌کنند، اگرچه در میان آنان گونه‌های آب لب‌شور نیز یافت می‌شوند. این جانوران بدنی کشیده، استوانه‌ای و بدون پولک دارند. همچنین آنان ۳ جفت سبیلک در نزدیکی دهان‌شان دارند. این ماهیان می‌توانند با این سبیلک‌ها خوراک خود را در آب‌های تیره و کدر و همچنین در شن‌ها و ماسه‌ها پیدا کنند. باله‌ی پشتی و باله‌ی چربی، بزرگ هستند. همچنین باله‌ی پشتی و سینه‌ای دارای یک خار نیرومند و دندانه‌دار هستند. برخی از گونه‌های خانواده‌ی جیک‌ماهیان وارونه شنا می‌کنند. همچنین لب‌ها در گونه‌های سرده‌های Atopochilus، Chiloglanis و Euchilichthys به دهانی مکنده دگرگون شده‌اند. Chiloglanis kolente (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۲/۶ سانتی‌متر و Synodontis xiphias (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۶۷/۵ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی جیک‌ماهیان به‌شمار می‌روند. در این نوشته که به بخش نخست خانواده‌ی جیک‌ماهیان می‌پردازد با ۲۴ گونه (از ۷۱ گونه) آشنا می‌شویم.

سرده‌ی Chiloglanis

نام: مکنده‌دهان دم‌پرچمی Pennant-tailed suckermouth
نام علمی: Chiloglanis anoterus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور اسواتینی و شمال شرقی کشور آفریقای جنوبی در جنوب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۹ سانتی‌متر
نگاره: Pieter Kotze

نام: -
نام علمی: Chiloglanis congicus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم کشور جمهوری دموکراتیک کنگو در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو)
اندازه: بدن به درازای ۷/۵ سانتی‌متر
نگاره: Birger Kamprath

نام: مکنده‌دهان خارکوتاه Shortspine suckermouth
نام علمی: Chiloglanis polypogon
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم مرکز غرب کشور کامرون در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۶/۵ سانتی‌متر
نگاره: Jp le Roux

سرده‌ی Euchilichthys

نام: -
نام علمی: Euchilichthys guentheri
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو، جنوب کامرون، شمال آنگولا و شمال زامبیا در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو)
اندازه: بدن به درازای ۱۹ سانتی‌متر
نگاره: Petteri Palviainen

سرده‌ی Microsynodontis

نام: -
نام علمی: Microsynodontis batesii
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو، کامرون و گابن در مرکز قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۸/۵ سانتی‌متر
نگاره: Frank Schafer

نام: -
نام علمی: Microsynodontis polli
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای گینه و لیبریا در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۴/۱ سانتی‌متر
نگاره: Michael Persson

سرده‌ی Mochokiella

نام: -
نام علمی: Mochokiella paynei
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در مرکز کشور سیرالئون در غرب قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود جونگ پامپانا)
اندازه: بدن به درازای ۳/۶ سانتی‌متر
نگاره: Russell Tate

سرده‌ی هم‌رسته‌دندان‌ها Synodontis

نام: -
نام علمی: Synodontis acanthomias
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو و جنوب جمهوری آفریقای مرکزی در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو)
اندازه: بدن به درازای ۵۹ سانتی‌متر
نگاره: Petteri Palviainen

نام: جیک‌ماهی ویکتوریا فیشر Fischer's Victoria squeaker
نام علمی: Synodontis afrofischeri
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی کشورهای بوروندی، رواندا، اوگاندا، غرب کنیا و غرب تانزانیا در شرق قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی دریاچه‌های ویکتوریا، ناگوباگو، ویکتوریا نیل، کیوگا و ایهما و حوضه‌ی رودهای کاگرا، مالاگاراسی و کینگانی)
اندازه: بدن به درازای ۱۷/۷ سانتی‌متر
نگاره: Mark Smith

نام: جیک‌ماهی درشت‌چشم Bigeye squeaker
نام علمی: Synodontis alberti
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو و جنوب جمهوری آفریقای مرکزی در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو)
اندازه: بدن به درازای ۲۰/۳ سانتی‌متر
نگاره: Vladislav_Bagnyuk

نام: جیک‌ماهی خردلی Mustard squeaker
نام علمی: Synodontis albolineatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم کشور گابن در غرب قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رودهای انتم و ایویندو)
اندازه: بدن به درازای ۱۷/۲ سانتی‌متر
نگاره: Aquariumfishindia

نام: جیک‌ماهی خال‌خالی (جیک‌ماهی فرشته) Polkadot squeaker
نام علمی: Synodontis angelicus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو و جنوب جمهوری آفریقای مرکزی در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو)
اندازه: بدن به درازای ۵۵ سانتی‌متر
نگاره: Fishkeeper.co.uk

نام: -
نام علمی: Synodontis ansorgii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گینه، گینه‌ی بیسائو و سیرالئون در غرب قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۲۷/۶ سانتی‌متر
نگاره: Birger Kamprath

نام: جیک‌ماهی شبکه‌ای Network synodontis
نام علمی: Synodontis aterrimus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشور جمهوری دموکراتیک کنگو در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو)
اندازه: بدن به درازای ۱۱/۵ سانتی‌متر
نگاره: David Sands

نام: گربه‌ماهی وارونه Upsidedown catfish
نام علمی: Synodontis batensoda
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای بورکینافاسو، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، چاد، اتیوپی، گامبیا، غنا، مالی، موریتانی، نیجر، نیجریه، سنگال، سودان جنوبی و سودان در غرب و شرق قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رودهای نیل، سنگال، گامبیا، ولتای بالایی، اوگون، اوسه، نیجر و چاد)
اندازه: وزن ۱/۵ کیلوگرم، بدن به درازای ۲۸/۶ سانتی‌متر
نگاره: Mag.Ribdom

نام: -
نام علمی: Synodontis batesii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای کامرون، جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو، گینه‌ی استوایی و گابن در مرکز قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۱۱/۵ سانتی‌متر
نگاره: Brian Sidlauskas

نام: جیک‌ماهی بریچارد Brichard's synodontis
نام علمی: Synodontis brichardi
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم مرکز غرب کشور جمهوری دموکراتیک کنگو در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو پایینی)
اندازه: بدن به درازای ۱۵ سانتی‌متر
نگاره: Cheilinus Aquarium Photography

نام: جیک‌ماهی باجت Budgett's synodontis
نام علمی: Synodontis budgetti
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای بنین، کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، ساحل عاج، جنوب مالی و نیجریه در غرب قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود نیجر)
اندازه: بدن به درازای ۴۰ سانتی‌متر
نگاره: Aqualog.de

نام: جیک‌ماهی زرافه‌ای Giraffe synodontis
نام علمی: Synodontis camelopardalis
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای مرکز غرب کشور جمهوری دموکراتیک کنگو در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو میانی)
اندازه: بدن به درازای ۱۸ سانتی‌متر
نگاره: Petteri Palviainen

نام: جیک‌ماهی دم‌رشته‌ای Filament tailed synodontis
نام علمی: Synodontis caudalis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم مرکز غرب کشور جمهوری دموکراتیک کنگو در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو پایینی)
اندازه: بدن به درازای ۲۰/۴ سانتی‌متر
نگاره: David Sands

نام: جیک‌ماهی دم‌سرخ Red tailed synodontis
نام علمی: Synodontis clarias
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم کشورهای بورکینافاسو، کامرون، چاد، مصر، اتیوپی، گامبیا، غنا، مالی، نیجر، نیجریه، سنگال و سودان در غرب و شمال شرقی قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رودهای نیل، سنگال، گامبیا، ولتا، نیجر و چاد)
اندازه: بدن به درازای ۳۶ سانتی‌متر
نگاره: David Sands

نام: -
نام علمی: Synodontis congicus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو و جنوب جمهوری آفریقای مرکزی در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو میانی و بالایی)
اندازه: بدن به درازای ۲۰/۲ سانتی‌متر
نگاره: John P Friel

نام: جیک‌ماهی چشم‌حشره‌ای Bugeye squeaker
نام علمی: Synodontis contractus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو و جمهوری کنگو در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر حوضه‌ی رود کنگو میانی)
اندازه: بدن به درازای ۹/۷ سانتی‌متر
نگاره: Zierfische.de

نام: -
نام علمی: Synodontis cuangoanus
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای جنوب غربی جمهوری دموکراتیک کنگو و مرکز شمال کشور آنگولا در مرکز قاره‌ی آفریقا (بیشتر زهکشی رود کوانگو)
اندازه: بدن به درازای ۲۶/۸ سانتی‌متر
نگاره: Petteri Palviainen

گونه‌های خانواده‌ی جیک‌ماهیان (بخش نخست) - (بخش دوم) - (بخش سوم)

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین