خانواده‌ی کپورماهیان شرق آسیا یا کپورماهیان بیگانه یا قنات‌ماهیان خاور دور Xenocyprididae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی کپورماهی‌سانیان، از راسته‌ی کپورماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۱۵۹ گونه است که در ۴۵ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان کپور شکارگر، کپور علف‌خوار، گونه‌زرد، شکم‌تیز، کپور نقره‌ای، کپور سرگنده و کپور سیاه را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی کپورماهیان شرق آسیا در زیستگاه‌های آب شیرین همچون رودها و دریاچه‌های شرق قاره‌ی  آسیا زندگی می‌کنند، هرچند در میان آنان گونه‌های آب لب‌شور نیز یافت می‌شوند.
این جانوران بدنی کشیده و پوشیده از پولک دارند. همچنین آنان ۲ جفت سبیلک در نزدیکی دهان‌شان دارند. این ماهیان می‌توانند با این سبیلک‌ها خوراک خود را در آب‌های تیره و کدر و همچنین در شن‌ها و ماسه‌ها پیدا کنند. کپورماهیان شرق آسیا دارای باله‌ی دُمی دوشاخه هستند. باله‌ی پشتی آنان در میان بدن و کم‌وبیش روبه‌روی باله‌های شکمی جای گرفته است. خوراک گونه‌های این خانواده بیشتر بی‌مهرگان و گیاهان و کمتر ماهیان کوچک‌تر است. Xenocyprioides parvulus (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۲/۵ سانتی‌متر و گونه‌زرد و ماهی سیم ووچانگ با درازای ۲۰۰ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی کپورماهیان شرق آسیا به‌شمار می‌روند. در این نوشته که به بخش نخست خانواده‌ی کپورماهیان شرق آسیا می‌پردازد با ۱۹ گونه (از ۳۷ گونه) آشنا می‌شویم.

سرده‌ی Aphyocypris

نام: -
نام علمی: Aphyocypris amnis
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۷ سانتی‌متر
نگاره: Zhou Mingtai

نام: بلیک چینی Chinese bleak
نام علمی: Aphyocypris chinensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و زمین‌های کشاورزی تندابی موسمی کشورهای کره‌ی شمالی، کره‌ی جنوبی، جنوب شرقی چین و جزیره‌ی کیوشو در جنوب ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶ سانتی‌متر
نگاره: Opencage

نام: -
نام علمی: Aphyocypris kikuchii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی شرق جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۸ سانتی‌متر
نگاره: FormosanFish

نام: -
نام علمی: Aphyocypris moltrechti
پایندگی: گونه‌ی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی مرکز جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵/۹ سانتی‌متر
نگاره: Fishdb.sinica.edu

نام: -
نام علمی: Aphyocypris normalis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شمال کشور ویتنام، هنگ کنگ و استان‌های هاینان و گوانگ‌دونگ و منطقه‌ی خودگردان گوانگ‌شی در جنوب شرقی چین در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۰/۴ سانتی‌متر
نگاره: Observe-syz

سرده‌ی دهان‌اسبی‌ها Candidia

نام: دهان‌اسبی تایوانی Taiwan horse mouth
نام علمی: Candidia barbata
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۴/۹ سانتی‌متر
نگاره: FormosanFish

نام: دهان‌اسبی پینگتانگ Pingtung horse mouth
نام علمی: Candidia pingtungensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۱/۴ سانتی‌متر
نگاره: Fishdb.sinica.edu

سرده‌ی Chanodichthys

نام: کپور شکارگر Predatory carp
نام علمی: Chanodichthys erythropterus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی و استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای کشورهای کره‌ی شمالی، کره‌ی جنوبی، شمال ویتنام، شرق چین، شرق مغولستان، جنوب شرقی روسیه و جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: وزن ۹ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۰۲ سانتی‌متر
نگاره: Fenglqz2005

سرده‌ی Ctenopharyngodon

نام: کپور علف‌خوار (ماهی آمور) Grass carp
نام علمی: Ctenopharyngodon idella
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای شرق کشور چین، جنوب شرقی روسیه و جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا (کپور علف‌خوار به کشورهای افغانستان، آلبانی، الجزایر، آرژانتین، ارمنستان، آذربایجان، بنگلادش، بلاروس، بلژیک، بوتان، بولیوی، برزیل، برونئی، بلغارستان، کامبوج، کانادا، کاستاریکا، کرواسی، کوبا، قبرس، چک، ساحل عاج، دانمارک، مصر، اتیوپی، فیجی، فنلاند، فرانسه، آلمان، یونان، گویان، هندوراس، هنگ کنگ، مجارستان، هند، اندونزی، ایران، عراق، ایتالیا، ژاپن، قزاقستان، کنیا، کره‌ی شمالی، کره‌ی جنوبی، قرقیزستان، لائوس، لتونی، مالزی، موریس، مکزیک، مولداوی، مغولستان، موزامبیک، میانمار، نپال، هلند، نیجریه، پاکستان، پاناما، پرو، فیلیپین، لهستان، رومانی، صربستان، سنگاپور، اسلواکی، آفریقای جنوبی، سری‌لانکا، سودان، سوئد، تانزانیا، تایلند، تونس، ترکمنستان، ترکیه، اوکراین، بریتانیا، آمریکا، اروگوئه، ویتنام، کلمبیا و گروه‌جزیره‌ی پورتوریکو (از سرزمین‌های فرادریایی آمریکا) نیز برده شده و جانور بومی این سرزمین‌ها به‌شمار نمی‌رود.)
اندازه: وزن ۴۵ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۵۰ سانتی‌متر
نگاره: Klaus Rudloff

سرده‌ی Culter

نام: کولتر دهان‌بالا (چاقوی دهان‌بالا) Topmouth culter
نام علمی: Culter alburnus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی شرق کشور چین، شرق مغولستان و جنوب شرقی روسیه در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: وزن ۶۰۰ گرم، بدن به درازای ۹۲/۸ سانتی‌متر
نگاره: Tianyang

سرده‌ی Distoechodon

نام: -
نام علمی: Distoechodon tumirostris
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی شرق کشور چین و جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۲۶/۱ سانتی‌متر
نگاره: Joel Sartore

سرده‌ی Elopichthys

نام: گونه‌زرد (زردگونه) Yellowcheek
نام علمی: Elopichthys bambusa
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی شمال کشور ویتنام، شرق چین و جنوب شرقی روسیه در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: وزن ۴۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۲۰۰ سانتی‌متر
نگاره: Zootografiando.blogspot

سرده‌ی شکم‌تیزها Hemiculter

نام: شکم‌تیز (تیزکولی) Sharpbelly
نام علمی: Hemiculter leucisculus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و منطقه‌های ذخیره‌سازی آب کشورهای کره‌ی شمالی، کره‌ی جنوبی، ژاپن، هنگ کنگ، شمال ویتنام، شرق چین، شرق مغولستان، جنوب شرقی روسیه و جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا (شکم‌تیز به کشورهای ایران، افغانستان و ازبکستان نیز برده شده و جانور بومی این سرزمین‌ها به‌شمار نمی‌رود.)
اندازه: وزن ۲۳۲ گرم، بدن به درازای ۲۹ سانتی‌متر
نگاره: Hanyang Ye

سرده‌ی کپورهای سرگنده Hypophthalmichthys

نام: کپور نقره‌ای Silver carp
نام علمی: Hypophthalmichthys molitrix
پایندگی: گونه‌ی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی، آبگیرها و آبگیرهای آبزی‌پروری شرق کشور چین، شرق مغولستان و جنوب شرقی روسیه در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: وزن ۵۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۲۰ سانتی‌متر
نگاره: G. Lacz

نام: کپور سرگنده Bighead carp
نام علمی: Hypophthalmichthys nobilis
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای، دریاچه‌های قلیایی یا لب‌شور یا آب شور همیشگی، و پهنه‌های هموار و دریاچه‌های قلیایی یا لب‌شور یا آب شور موسمی و دوره‌ای جنوب شرقی کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا (کپور سرگنده به کشورهای افغانستان، آلبانی، الجزایر، ارمنستان، بلاروس، بوتان، برونئی، بلغارستان، کامبوج، چک، دانمارک، دومینیکن، مصر، استونی، فیجی، فرانسه، آلمان، یونان، هنگ کنگ، مجارستان، هند، اندونزی، ایران، عراق، اسرائیل، ایتالیا، ژاپن، اردن، کره‌ی شمالی، کره‌ی جنوبی، لائوس، لتونی، مالزی، مکزیک، مراکش، موزامبیک، میانمار، نپال، هلند، پاکستان، پاناما، پرو، فیلیپین، لهستان، رومانی، روسیه، صربستان، سنگاپور، اسلواکی، سری‌لانکا، سوئد، سوئیس، تایلند، ترکمنستان، ترکیه، اوکراین، آمریکا، ازبکستان، ویتنام و جزیره‌ی تایوان نیز برده شده و جانور بومی این سرزمین‌ها به‌شمار نمی‌رود.)
اندازه: وزن ۴۰ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۴۶ سانتی‌متر
نگاره: A. Hartl

سرده‌ی Ischikauia

نام: واتاکا Wataka
نام علمی: Ischikauia steenackeri
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی جزیره‌ی هونشو کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا (بیشتر دریاچه‌ی بیوا در استان شیگا)
اندازه: بدن به درازای ۳۰ سانتی‌متر
نگاره: Sicarius

سرده‌ی Macrochirichthys

نام: مینو باله‌سینه‌ای دراز (مینو شمشیری غول‌پیکر) Long pectoral-fin minnow
نام علمی: Macrochirichthys macrochirus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی کشورهای کامبوج، لائوس، تایلند، ویتنام، مالزی در شبه‌جزیره‌ی مالزی، اندونزی و استان یون‌نان در جنوب چین در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۰۰ سانتی‌متر
نگاره: Jackwow

سرده‌ی Megalobrama

نام: ماهی سیم ووچانگ Wuchang bream
نام علمی: Megalobrama amblycephala
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی شرق کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۲۰۰ سانتی‌متر
نگاره: Totti

سرده‌ی Mylopharyngodon

نام: کپور سیاه Black carp
نام علمی: Mylopharyngodon piceus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای شمال کشور ویتنام، شرق چین و جنوب شرقی روسیه در شرق قاره‌ی آسیا (کپور سیاه به کشورهای آلبانی، ارمنستان، اتریش، بلغارستان، کاستاریکا، کوبا، چک، هنگ کنگ، مجارستان، ژاپن، قزاقستان، لتونی، مالزی، مکزیک، مولداوی، مراکش، پاناما، صربستان، اسلواکی، چین، تایلند، ترکمنستان، اوکراین، آمریکا، ازبکستان و جزیره‌ی تایوان نیز برده شده و جانور بومی این سرزمین‌ها به‌شمار نمی‌رود.)
اندازه: وزن ۳۵ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۸۰ سانتی‌متر
نگاره: A. Hartl

گونه‌های خانواده‌ی کپورماهیان شرق آسیا (بخش نخست) - (بخش دوم)

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین