خانواده‌ی گرچاک‌ماهیان یا کپورماهیان بی‌لب Acheilognathidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی کپورماهی‌سانیان، از راسته‌ی کپورماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۷۸ گونه است که در ۷ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان گرچاک چینی غول‌پیکر، گرچاک اروپایی، گرچاک آمور و گرچاک گلگون را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی گرچاک‌ماهیان در زیستگاه‌های آب شیرین همچون رودها و دریاچه‌های قاره‌ی  آسیا (به‌جز آسیای مرکزی) و دو گونه در قاره‌ی اروپا زندگی می‌کنند، هرچند در میان آنان گونه‌های آب لب‌شور نیز یافت می‌شوند.
این جانوران بدنی کشیده و پوشیده از پولک دارند. همچنین آنان سبیلک‌هایی در نزدیکی دهان‌شان دارند. اگرچه برخی بدون سبیلک هستند. این ماهیان می‌توانند با این سبیلک‌ها خوراک خود را در آب‌های تیره و کدر و همچنین در شن‌ها و ماسه‌ها پیدا کنند. گرچاک‌ماهیان دارای باله‌های پشتی و مخرجی بزرگ و باله‌ی دُمی دوشاخه هستند. در زمان زادآوری و تخم‌ریزی، در نوک پوزه‌ی نرها اندام‌های مرواریدمانندی رشد می‌کنند. ماده‌ها نیز تخم‌های خود را در صدف‌های دوکفه‌ای می‌گذارند. Acheilognathus hondae (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۴ سانتی‌متر و گرچاک چینی غول‌پیکر با درازای ۲۷/۵ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی گرچاک‌ماهیان به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۲۶ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

سرده‌ی Acheilognathus

نام: گرچاک خاردار خانکا Khanka spiny bitterling
نام علمی: Acheilognathus chankaensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی کشورهای کره‌ی شمالی، کره‌ی جنوبی، شرق چین و جنوب شرقی روسیه در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۴/۴ سانتی‌متر
نگاره: Jue Ming

نام: گرچاک راه‌راه Striped bitterling
نام علمی: Acheilognathus cyanostigma
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی، و جوی‌ها، آبراهه‌های زهکشی و کانال‌های جزیره‌ی هونشو کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶ سانتی‌متر
نگاره: Ffish.asia

نام: -
نام علمی: Acheilognathus imberbis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی استان‌های آن‌هوی، چونگ‌چینگ، گوی‌ژوو، هوبئی، هون‌آن، جیانگ‌سو، جیانگژی، سی‌چوان، ژجیانگ و شانگهای در شرق و مرکز کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۸ سانتی‌متر
نگاره: Chekiangense Longpotamon

نام: گرچاک بدن‌ژرف Deepbody bitterling
نام علمی: Acheilognathus longipinnis
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جزیره‌ی هونشو کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۸ سانتی‌متر
نگاره: Ffish.asia

نام: گرچاک چینی غول‌پیکر Giant chinese bitterling
نام علمی: Acheilognathus macropterus
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی کشورهای کره‌ی شمالی، کره‌ی جنوبی، شرق چین، شمال ویتنام و جنوب شرقی روسیه در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۲۷/۵ سانتی‌متر
نگاره: Chekiangense Longpotamon

نام: -
نام علمی: Acheilognathus meridianus
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در استان گوانگ‌دونگ و منطقه‌ی خودگردان گوانگ‌شی در جنوب شرقی کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۱/۹ سانتی‌متر
نگاره: Heiko Bleher

نام: گرچاک پنگوئن Penguin bitterling
نام علمی: Acheilognathus nguyenvanhaoi
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور ویتنام در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: -
نگاره: Flow.Hillstreams

نام: گرچاک تخت Flat bitterling
نام علمی: Acheilognathus rhombeus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای ژاپن، کره‌ی شمالی و کره‌ی جنوبی در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۳/۵ سانتی‌متر
نگاره: Jeon, Hyung-Bae

نام: گرچاک تابیرا Tabira bitterling
نام علمی: Acheilognathus tabira
پایندگی: گونه‌ی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و جوی‌ها، آبراهه‌های زهکشی و کانال‌های کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۷/۹ سانتی‌متر
نگاره: Ffish.asia

نام: -
نام علمی: Acheilognathus tonkinensis
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شرق کشور چین، شمال لائوس و شمال ویتنام در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۲/۲ سانتی‌متر
نگاره: Zierfische.de

نام: -
نام علمی: Acheilognathus yamatsutae
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور کره‌ی جنوبی در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۶ سانتی‌متر
نگاره: Chae, Byung-Soo

سرده‌ی Paratanakia

نام: -
نام علمی: Paratanakia chii
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور چین و جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵/۶ سانتی‌متر
نگاره: Zinogre

نام: گرچاک تایوان Taiwan bitterling
نام علمی: Paratanakia himantegus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۸ سانتی‌متر
نگاره: Joel Sartore

سرده‌ی Pseudorhodeus

نام: گرچاک توکیو Tokyo bitterling
نام علمی: Pseudorhodeus tanago
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و جوی‌ها، آبراهه‌های زهکشی و کانال‌های جزیره‌ی هونشو کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر
نگاره: 更井 順則

سرده‌ی Rhodeus

نام: -
نام علمی: Rhodeus albomarginatus
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در استان‌های آن‌هوی و جیانگژی در شرق کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا (بیشتر حوضه‌ی رود یانگ‌تسه)
اندازه: بدن به درازای ۵/۸ سانتی‌متر برای نرها و ۴/۷ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Zinogre

نام: گرچاک اروپایی (ماهی مخرج‌لوله‌ای) European bitterling
نام علمی: Rhodeus amarus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی، منطقه‌های ذخیره‌سازی آب، و جوی‌ها، آبراهه‌های زهکشی و کانال‌های شمال کشور ایران و کشورهای ارمنستان، اتریش، آذربایجان، بلاروس، بوسنی و هرزگوین، بلغارستان، کرواسی، فرانسه، گرجستان، یونان، مجارستان، ایتالیا، مولداوی، مونته‌نگرو، غرب روسیه، صربستان، اسلواکی، اسلوونی، اسپانیا، سوئیس، ترکیه و اوکراین در قاره‌ی اروپا (گرچاک اروپایی به کشورهای قزاقستان، آلبانی، بلژیک، چک، دانمارک، آلمان، لتونی، لیتوانی، لوکزامبورگ، هلند، لهستان و بریتانیا نیز برده شده و جانور بومی این سرزمین‌ها به‌شمار نمی‌رود.)
اندازه: بدن به درازای ۱۱/۲ سانتی‌متر
نگاره: A. Hartl

نام: -
نام علمی: Rhodeus fangi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی شرق کشور چین، هنگ کنگ و جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا (بیشتر حوضه‌ی رودهای مروارید و یانگ‌تسه)
اندازه: بدن به درازای ۶/۵ سانتی‌متر
نگاره: Zinogre

نام: -
نام علمی: Rhodeus nigrodorsalis
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در استان‌های آن‌هوی و جیانگژی در شرق کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۷ سانتی‌متر
نگاره: Zierfische.de

نام: -
نام علمی: Rhodeus notatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور کره‌ی جنوبی، جنوب کره‌ی شمالی و استان شانگ‌دونگ در شرق چین در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۹ سانتی‌متر
نگاره: Jeon, Hyung-Bae

نام: گرچاک گلگون (گرچاک رزی) Rosy bitterling
نام علمی: Rhodeus ocellatus
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا (گرچاک گلگون به کشورهای چین، ژاپن، کره‌ی جنوبی، جنوب شرقی روسیه، ازبکستان و فیجی نیز برده شده و جانور بومی این سرزمین‌ها به‌شمار نمی‌رود.)
اندازه: بدن به درازای ۹/۲ سانتی‌متر
نگاره: Peter Maguire

نام: گرچاک آمور Amur bitterling
نام علمی: Rhodeus sericeus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و پای‌رودهای جنوب شرقی کشور روسیه، شمال شرقی چین و شمال شرقی مغولستان در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۱ سانتی‌متر
نگاره: Viridiflavus

نام: -
نام علمی: Rhodeus shitaiensis
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در استان‌های آن‌هوی و ژجیانگ در شرق کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶/۲ سانتی‌متر
نگاره: Adokan

نام: -
نام علمی: Rhodeus sinensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی، منطقه‌های ذخیره‌سازی آب، آبگیرها، آبگیرهای آبزی‌پروری، زمین‌های آبیاری شده (دربرگیرنده‌ی کانال‌های آبیاری)، زمین‌های کشاورزی تندابی موسمی، و جوی‌ها، آبراهه‌های زهکشی و کانال‌های کشورهای چین، کره‌ی شمالی، کره‌ی جنوبی و جنوب شرقی روسیه در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۰/۸ سانتی‌متر
نگاره: Zinogre

نام: گرچاک گلگون ژاپنی (گرچاک رزی ژاپنی) Japanese rosy bitterling
نام علمی: Rhodeus smithii
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN))
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶/۵ سانتی‌متر
نگاره: KENPEI

سرده‌ی Sinorhodeus

نام: گرچاک آتشفشانی Volcano bitterling
نام علمی: Sinorhodeus microlepis
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در استان چونگ‌چینگ در مرکز کشور چین در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵/۸ سانتی‌متر برای نرها و ۴/۷ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Klaus Rudloff

سرده‌ی Tanakia

نام: -
نام علمی: Tanakia latimarginata
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور کره‌ی جنوبی در شرق قاره‌ی آسیا (بیشتر حوضه‌ی رود ناکدونگ)
اندازه: بدن به درازای ۷/۵ سانتی‌متر برای نرها و ۶/۴ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Hyung-Bae Jeon

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین