خانواده‌ی گربه‌کوسگان Scyliorhinidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی گربه‌کوسه‌سانیان، از راسته‌ی درنده‌کوسه‌سانان یا زمین‌کوسه‌سانان و از رده‌ی غضروف‌ماهیان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۳۹ گونه است که در ۴ سرده دسته‌بندی شده‌اند. تاکنون ۳۵ گونه از خانواده‌ی گربه‌کوسگان نابود شده و از میان رفته‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان کوسه‌ی بادکنکی و گربه‌کوسه‌ی پلنگی را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی گربه‌کوسگان در آب‌های گرمسیری و معتدل اقیانوس‌های هند، اطلس و آرام زندگی می‌کنند. زیستگاه آنان آب‌های کم‌ژرف و ژرف فلات‌های قاره‌ای و جزیره‌ای میان ۰ تا ۲۲۰۰ متر است.
این جانوران بدنی کشیده، دوکی‌مانند، استوانه‌ای و پوشیده از پولک دارند. همچنین آنان دهانی زیرین و دندان‌هایی کوچک دارند. هر آرواره‌ی آنان دربرگیرنده‌ی ۴۰ تا ۱۱۱ ردیف دندان است. چشمان کشیده و گربه‌مانند این کوسه‌ها دارای پوسته‌ی پلکی یا پلک سوم هستند. پلک سوم شفاف یا نیمه‌شفاف است و می‌تواند از گوشه‌ی چشم تا سراسر چشم گسترش یابد. همچنین پلک سوم توانایی باز و بسته شدن دارد و در کنار نگهداری از چشم، آن را نمناک می‌کند. گربه‌کوسگان دو باله‌ی پشتی کوچک و بدون خار و یک باله‌ی مخرجی دارند. همچنین آنان باله‌ی دُمی دگرباله‌ای یا هتروسرکال (ناهمسان) دارند. گونه‌های این خانواده روزنک یا اسپیراکل‌های کم‌وبیش بزرگ و ۵ شکاف آبششی دارند که واپسین شکاف در پایه‌ی باله‌ی سینه‌ای باز می‌شود.
گونه‌های خانواده‌ی گربه‌کوسگان، دریازی، شب‌زی و کف‌زی هستند و خوراک آنان ماهیان کوچک و بی‌مهرگان کف‌زی‌ست. بیشتر گونه‌های این خانواده با نام گربه‌کوسه شناخته می‌شوند و تخم‌گذار هستند. ولی شمار اندکی نیز سگ‌ماهی نامیده می‌شوند و تخم‌گذار زنده‌زا هستند. گربه‌کوسه‌ی کومور Scyliorhinus comoroensis (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۱۸/۴ سانتی‌متر و سگ‌ماهی خال‌بزرگ با درازای ۱۷۰ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی گربه‌کوسگان به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۹ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

سرده‌ی کوسه‌های بادکنکی Cephaloscyllium

نام: کوسه‌ی تخته‌شطرنجی Draughtsboard shark
نام علمی: Cephaloscyllium isabellum
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای و گلی‌ماسه‌ای و شیب‌های قاره‌ای و بخش‌های ژرف‌دریایی (۲۰۰ تا ۴۰۰۰ متر) (بسترهای نرم) در جنوب غربی اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۷۰۰ متری) (کرانه‌های کشور نیوزیلند در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۱۰۰ سانتی‌متر
نگاره: Lukas Phan-huy

نام: کوسه‌ی بادکنکی استرالیایی Australian swellshark
نام علمی: Cephaloscyllium laticeps
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی و جلبک‌های دریایی یا کتانجک شرق اقیانوس هند (ژرفای ۰ تا ۶۰ متری) (از ایالت استرالیای غربی تا ایالت نیو ساوت ولز در جنوب کشور استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۱۵۰ سانتی‌متر
نگاره: John Turnbull

نام: کوسه‌ی بادکنکی لکه‌ای (کوسه‌ی بادکنکی ژاپنی) Blotchy swellshark
نام علمی: Cephaloscyllium umbratile
پایندگی: گونه‌ی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی، بخش نورگیر یا اپی‌پلاژیک (۰ تا ۲۰۰ متر) و شیب‌های قاره‌ای و بخش‌های ژرف‌دریایی (۲۰۰ تا ۴۰۰۰ متر) (بسترهای نرم) در شمال غربی اقیانوس آرام (ژرفای ۱۸ تا ۷۹۰ متری) (دریای ژاپن و دریای چین شرقی در کرانه‌های کشورهای ژاپن، کره‌ی شمالی، کره‌ی جنوبی و چین و جزیره‌ی تایوان در شرق قاره‌ی آسیا)
اندازه: بدن به درازای ۱۲۰ سانتی‌متر برای نرها و ۱۱۰ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Andy Murch

نام: کوسه‌ی بادکنکی Swellshark
نام علمی: Cephaloscyllium ventriosum
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: جلبک‌های دریایی یا کتانجک و شیب‌های قاره‌ای و بخش‌های ژرف‌دریایی (۲۰۰ تا ۴۰۰۰ متر) (بسترهای سخت و نرم) در شرق اقیانوس آرام (ژرفای ۵ تا ۴۵۷ متری) (از مرکز ایالت کالیفرنیای کشور آمریکا تا شاخاب کالیفرنیا و جنوب کشور مکزیک در غرب آمریای شمالی؛ همچنین کرانه‌های مرکزی کشور شیلی در غرب آمریکای جنوبی)
اندازه: بدن به درازای ۱۱۰ سانتی‌متر
نگاره: Andy Murch

سرده‌ی گربه‌کوسه‌های راه‌راه Poroderma

نام: گربه‌کوسه‌ی راه‌راه (کوسه‌ی پیژامه‌ای) Striped catshark
نام علمی: Poroderma africanum
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای و جلبک‌های دریایی یا کتانجک جنوب شرقی اقیانوس اطلس و غرب اقیانوس هند (ژرفای ۰ تا ۱۰۸ متری) (کرانه‌های کشور آفریقای جنوبی در جنوب قاره‌ی آفریقا)
اندازه: بدن به درازای ۱۰۱ سانتی‌متر برای نرها و ۹۳ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Andy Murch

نام: گربه‌کوسه‌ی پلنگی Leopard catshark
نام علمی: Poroderma pantherinum
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای، جلبک‌های دریایی یا کتانجک و شیب‌های قاره‌ای و بخش‌های ژرف‌دریایی (۲۰۰ تا ۴۰۰۰ متر) (بسترهای سخت و نرم) در جنوب شرقی اقیانوس اطلس و غرب اقیانوس هند (ژرفای ۰ تا ۲۷۴ متری) (کرانه‌های کشور آفریقای جنوبی در جنوب قاره‌ی آفریقا)
اندازه: بدن به درازای ۸۴ سانتی‌متر برای نرها و ۷۳ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Andy Murch

سرده‌ی سوهان‌پوست‌ها Scyliorhinus

نام: گربه‌کوسه‌ی خال‌کوچک Small-spotted catshark
نام علمی: Scyliorhinus canicula
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی و شیب‌های قاره‌ای و بخش‌های ژرف‌دریایی (۲۰۰ تا ۴۰۰۰ متر) (بسترهای سخت و نرم) در شمال شرقی اقیانوس اطلس (ژرفای ۰ تا ۸۰۰ متری) (دریای شمال (کرانه‌های غربی کشور سوئد تا شهر کپنهاگ کشور دانمارک)؛ شمال شرقی اقیانوس اطلس (کرانه‌های کشورهای ایرلند، بریتانیا، فرانسه و پرتغال و همچنین نزدیک تنگه‌ی جبل الطارق و شمال کشور موریتانی در شمال غربی قاره‌ی آفریقا)؛ دریای مدیترانه (کرانه‌های کشورهای اسپانیا، فرانسه، ایتالیا، تونس، الجزایر و مراکش)؛ دریای نروژ)
اندازه: وزن ۳/۷ کیلوگرم، بدن به درازای ۱۰۰ سانتی‌متر
نگاره: Jim Greenfield

نام: گربه‌کوسه‌ی زنجیری (سگ‌ماهی زنجیری) Chain catshark
نام علمی: Scyliorhinus retifer
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای و گلی‌ماسه‌ای و شیب‌های قاره‌ای و بخش‌های ژرف‌دریایی (۲۰۰ تا ۴۰۰۰ متر) (بسترهای سخت و نرم) در غرب اقیانوس اطلس (ژرفای ۷۳ تا ۷۵۴ متری) (از جنوب ایالت نیوانگلند تا ایالت فلوریدای کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی و از شمال شاخاب مکزیک تا کشور نیکاراگوئه در آمریکای مرکزی)
اندازه: بدن به درازای ۴۸ سانتی‌متر برای نرها و ۴۷ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Andy Murch

نام: سگ‌ماهی خال‌بزرگ Large-spotted dogfish
نام علمی: Scyliorhinus stellaris
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، جلبک‌های دریایی یا کتانجک، آب‌سنگ‌های مرجانی (بسترهای خرده‌سنگی میان‌آب‌سنگی)، علف‌های دریایی (زیرآبی) و شیب‌های قاره‌ای و بخش‌های ژرف‌دریایی (۲۰۰ تا ۴۰۰۰ متر) (بسترهای سخت و نرم) در شمال شرقی اقیانوس اطلس (ژرفای ۰ تا ۳۸۰ متری) (کرانه‌های جنوبی منطقه‌ی اسکاندیناوی تا دریای مدیترانه در غرب قاره‌ی اروپا و کرانه‌های کشورهای مراکش و موریتانی تا کشور سنگال در شمال غربی قاره‌ی آفریقا)
اندازه: بدن به درازای ۱۷۰ سانتی‌متر
نگاره: Pfuetzi

بن‌مایگان: wikipedia - animaldiversity - fishbase
گردآوری: فرتورچین