خانواده‌ی مخمل‌ماهیان Aploactinidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی عقرب‌ماهی‌سانیان، از راسته‌ی عقرب‌ماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۵۰ گونه است که در ۱۷ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان مخمل‌ماهی جنوبی و مخمل‌ماهی فانتوم را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی مخمل‌ماهیان در آب‌های گرمسیری اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام زندگی می‌کنند. آنان زمان خود را بیشتر در آب‌های کم‌ژرف کرانه‌ای یا نزدیک به آن، در میان پوشش گیاهی یا روی بسترهای سنگی، صدفی، پاره‌سنگ مرجانی یا زیرلایه‌های جلبک‌های مرجانی می‌گذرانند. این جانوران بدنی کشیده و پوشیده از پولک‌های خارمانند دارند. اگرچه بدن برخی از گونه‌ها بدون پولک است. مخمل‌ماهی‌ها باله‌های سینه‌ای بزرگ، باله‌ی پشتی دراز و بلند و باله‌ی مخرجی کشیده دارند. همه‌ی گونه‌های این خانواده دریازی هستند. مخمل‌ماهی خارزنبوری با درازای ۳/۱ سانتی‌متر و مخمل‌ماهی جنوبی با درازای ۲۳ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی مخمل‌ماهیان به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۱۳ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

سرده‌ی Acanthosphex

نام: مخمل‌ماهی خارزنبوری Wasp-spine velvetfish
نام علمی: Acanthosphex leurynnis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: بخش دریامیانی یا پلاژیک اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام (ژرفای ۵ تا ۶۰ متری) (کرانه‌های جنوب کشور هند و کشور سری‌لانکا در جنوب قاره‌ی آسیا، کرانه‌های کشورهای کامبوج، تایلند، ویتنام، تیمور شرقی، اندونزی، جنوب شرقی چین، هنگ کنگ و ماکائو در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا و کشورهای پاپوآ گینه‌ی نو و استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۳/۱ سانتی‌متر
نگاره: Rickard Zerpe

سرده‌ی Aploactisoma

نام: مخمل‌ماهی جنوبی Southern velvetfish
نام علمی: Aploactisoma milesii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای، جلبک‌های دریایی یا کتانجک، علف‌های دریایی (زیرآبی) و پای‌رودهای شرق اقیانوس هند و جنوب غربی اقیانوس آرام (ژرفای ۱ تا ۳۰ متری) (کرانه‌های جنوبی کشور استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۲۳ سانتی‌متر
نگاره: J. Martin Crossley

سرده‌ی Cocotropus

نام: -
نام علمی: Cocotropus izuensis
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شمال غربی اقیانوس آرام (ژرفای ۸ تا ۲۵ متری) (کرانه‌های کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا)
اندازه: بدن به درازای ۴/۷ سانتی‌متر
نگاره: H. Masuda

نام: -
نام علمی: Cocotropus larvatus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شرق اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام (ژرفای ۴ تا ۴۰ متری) (از شرق دریای آندامان و جزیره‌ی کریسمس (از سرزمین‌های فرادریایی استرالیا) تا جزایر مارشال در قاره‌ی اقیانوسیه؛ و به‌سوی شمال تا جزیره‌های ریوکیوی کشور ژاپن و به‌سوی جنوب تا کشور اندونزی در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا)
اندازه: بدن به درازای ۷/۱ سانتی‌متر
نگاره: Uwkwaj

نام: مخمل‌ماهی چهل‌تکه Patchwork velvetfish
نام علمی: Cocotropus microps
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای جنوب غربی اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۱۴ متری) (کرانه‌های شرقی کشور استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۳/۹ سانتی‌متر
نگاره: Kim Dinh

سرده‌ی Kanekonia

نام: مخمل‌ماهی ژرف Deep velvetfish
نام علمی: Kanekonia queenslandica
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شرق اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام (کرانه‌های غربی و شمال شرقی کشور استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۶/۴ سانتی‌متر
نگاره: J. Martin Crossley

سرده‌ی Neoaploactis

نام: مخمل‌ماهی سه‌باله Threefin velvetfish
نام علمی: Neoaploactis tridorsalis
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای غرب اقیانوس آرام (ژرفای ۳ تا ۳۰ متری) (کرانه‌های کشور استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر
نگاره: Glen Whisson

سرده‌ی Paraploactis

نام: مخمل‌ماهی ریش‌دار Bearded velvetfish
نام علمی: Paraploactis intonsa
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شرق اقیانوس هند (شاخاب کوسه در کرانه‌های غربی کشور استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۱۶ سانتی‌متر
نگاره: Wparkinson

نام: مخمل‌ماهی فانتوم Phantom velvetfish
نام علمی: Paraploactis kagoshimensis
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شمال غربی اقیانوس آرام (کرانه‌های کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا)
اندازه: بدن به درازای ۱۲ سانتی‌متر
نگاره: Steve Smith

نام: مخمل‌ماهی سولو Sulu velvetfish
نام علمی: Paraploactis obbesi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای و آب‌سنگ‌های مرجانی شرق اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام (ژرفای ۴ تا ۳۰ متری) (کرانه‌های کشورهای ویتنام، فیلیپین، مالزی و اندونزی در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا)
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر
نگاره: Jim Greenfield

نام: مخمل‌ماهی پشت‌خزه Mossback velvetfish
نام علمی: Paraploactis trachyderma
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شرق اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام (ژرفای ؟ تا ۲۰ متری) (کرانه‌های کشور استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: -
نگاره: Nigel Marsh

سرده‌ی Pseudopataecus

نام: مخمل‌ماهی ریش‌بزی Goatee velvetfish
نام علمی: Pseudopataecus carnatobarbatus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای شرق اقیانوس هند (ژرفای ۰ تا ۱۳ متری) (کرانه‌های غربی کشور استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۹/۷ سانتی‌متر
نگاره: Blennyboxfish

سرده‌ی Ptarmus

نام: -
نام علمی: Ptarmus gallus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: آب‌سنگ‌های مرجانی غرب اقیانوس هند (ژرفای ۱ تا ۲ متری) (دریای سرخ)
اندازه: بدن به درازای ۳/۵ سانتی‌متر
نگاره: Rafi Amar

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین