خانواده‌ی قنات‌ماهیان یا کپورماهیان سرمخروطی Leuciscidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی کپورماهی‌سانیان، از راسته‌ی کپورماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۶۷۸ گونه است که در ۹۳ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان سنگ‌غلتان مرکزی، درخشنده معمولی، مینو اوراسیایی، ماهی سیم معمولی، بلیک معمولی، قنات‌ماهی معمولی، روچ معمولی، چاب معمولی، ماهی سیم ویمبا و پایک‌مینو کلرادو را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی قنات‌ماهیان در زیستگاه‌های آب شیرین قاره‌های اروپا و آسیا و آمریکای شمالی زندگی می‌کنند. بیشتر گونه‌های این خانواده در زیستگاه‌های آب شیرین همچون رودها و دریاچه‌ها زندگی می‌کنند، ولی در میان آنان گونه‌های آب لب‌شور و آب شور (دریازی) نیز یافت می‌شوند. این جانوران بدنی کشیده و پوشیده از پولک دارند. همچنین آنان باله‌ی دُمی دوشاخه دارند. باله‌ی پشتی آنان در میان بدن و کم‌وبیش روبه‌روی باله‌های شکمی جای گرفته است. Notropis calabazas (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۲/۷ سانتی‌متر و پایک‌مینو کلرادو با درازای ۱۸۰ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی قنات‌ماهیان به‌شمار می‌روند. در این نوشته که به بخش نخست خانواده‌ی قنات‌ماهیان می‌پردازد با ۲۷ گونه (از ۱۳۵ گونه) آشنا می‌شویم.

زیرخانواده‌ی مینوماهیان آمریکای شمالی Pogonichthyinae
سرده‌ی قنات‌ماهی‌های درازباله Agosia

نام: قنات‌ماهی درازباله Longfin dace
نام علمی: Agosia chrysogaster
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم ایالت‌های آریزونا و کالیفرنیا در جنوب غربی کشور آمریکا و ایالت‌های سینالوآ و سونورا در شمال غربی کشور مکزیک در غرب آمریکای شمالی (بیشتر زهشکی رود کلرادو پایینی)
اندازه: بدن به درازای ۱۰ سانتی‌متر
نگاره: Ivan Trinidad Ahumada Carrillo

سرده‌ی Alburnops

نام: درخشنده سرخاردار Burrhead shiner
نام علمی: Alburnops asperifrons
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت آلاباما، شمال غربی جورجیا و جنوب شرقی تنسی در جنوب شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی (بیشتر سیستم رودهای آلاباما و بلک واریور)
اندازه: بدن به درازای ۷/۵ سانتی‌متر
نگاره: Chrosomusenthusiast

نام: درخشنده زبر Rough shiner
نام علمی: Alburnops baileyi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی 
اندازه: بدن به درازای ۹ سانتی‌متر
نگاره: Daniel Folds

نام: درخشنده آهنی‌رنگ Ironcolor shiner
نام علمی: Alburnops chalybaeus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارهای شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۶/۵ سانتی‌متر
نگاره: Species_Spotlight

نام: درخشنده کرانه‌ای Coastal shiner
نام علمی: Alburnops petersoni
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۸/۲ سانتی‌متر
نگاره: Eric C. Maxwell

نام: درخشنده علف هرز Weed shiner
نام علمی: Alburnops texanus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در مرکز جنوب کشور کانادا و مرکز شمال و جنوب شرقی کشور آمریکا در آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۸/۶ سانتی‌متر
نگاره: Evangrimes

نام: درخشنده کوسا Coosa shiner
نام علمی: Alburnops xaenocephalus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین جنوب شرقی ایالت تنسی، شمال غربی جورجیا و شرق آلاباما در جنوب شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۷/۹ سانتی‌متر
نگاره: Daniel Folds

سرده‌ی سنگ‌غلتان‌ها Campostoma

نام: سنگ‌غلتان مرکزی Central stoneroller
نام علمی: Campostoma anomalum
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی جنوب شرقی کشور کانادا، شرق و مرکز کشور آمریکا و شمال شرقی مکزیک در آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۲۲ سانتی‌متر
نگاره: Brady Porter

نام: سنگ‌غلتان بزرگ‌پولک Largescale stoneroller
نام علمی: Campostoma oligolepis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۲۲ سانتی‌متر
نگاره: Dean Hester

نام: سنگ‌غلتان مکزیکی Mexican stoneroller
نام علمی: Campostoma ornatum
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب ایالت تگزاس و جنوب شرقی ایالت آریزونا در جنوب کشور آمریکا و مرکز شمال کشور مکزیک در آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۶ سانتی‌متر
نگاره: Fishhabitat.org

نام: سنگ‌غلتان کوهستانی Highland stoneroller
نام علمی: Campostoma spadiceum
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در مرکز ایالت آرکانزاس و شرق ایالت اکلاهاما در جنوب مرکز کشور آمریکا در آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۷ سانتی‌متر
نگاره: Fishecke

سرده‌ی قنات‌ماهی‌های پهلوسرخ Clinostomus

نام: قنات‌ماهی پهلوسرخ Redside dace
نام علمی: Clinostomus elongatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین جنوب شرقی کشور کانادا و شمال شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۲ سانتی‌متر
نگاره: Johannes Pfleiderer

نام: قنات‌ماهی پهلوگلگون (قنات‌ماهی پهلورزی) Rosyside dace
نام علمی: Clinostomus funduloides
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۱/۵ سانتی‌متر
نگاره: NCFishes

سرده‌ی Coccotis

نام: درخشنده سرخ‌پوستی (درخشنده جنگ‌نگارین) Warpaint shiner
نام علمی: Coccotis coccogenis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۴ سانتی‌متر
نگاره: Andreas Hartl

نام: درخشنده نوارباله Bandfin shiner
نام علمی: Coccotis zonistius
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۰ سانتی‌متر
نگاره: Michael_vs8

سرده‌ی درخشنده‌های ساتن‌باله Cyprinella

نام: درخشنده ساتن‌باله Satinfin shiner
نام علمی: Cyprinella analostana
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۱ سانتی‌متر
نگاره: Roger Dennison

نام: درخشنده آبی Blue shiner
نام علمی: Cyprinella caerulea
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت آلاباما، شمال غربی جورجیا و جنوب شرقی تنسی در جنوب شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۰ سانتی‌متر
نگاره: Alan Cressler

نام: درخشنده آلاباما Alabama shiner
نام علمی: Cyprinella callistia
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت آلاباما، جنوب شرقی تنسی، شمال غربی جورجیا و شمال شرقی می‌سی‌سی‌پی در جنوب شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۳ سانتی‌متر
نگاره: Alan Cressler

نام: درخشنده دم‌سفید Whitetail shiner
نام علمی: Cyprinella galactura
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت‌های ویرجینیای غربی، ویرجینیا، میزوری و آرکانزاس در شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۵ سانتی‌متر
نگاره: Mark Otnes

نام: درخشنده تالاپوسا Tallapoosa shiner
نام علمی: Cyprinella gibbsi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت‌های آلاباما و جورجیا در جنوب شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۹/۵ سانتی‌متر
نگاره: Daniel Folds

نام: درخشنده سرخ Red shiner
نام علمی: Cyprinella lutrensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای مرکز و مرکز جنوب کشور آمریکا و شمال شرقی کشور مکزیک در آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۹/۳ سانتی‌متر
نگاره: Tom Kennedy

نام: درخشنده سفیدباله Whitefin shiner
نام علمی: Cyprinella nivea
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در مرکز شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۸/۵ سانتی‌متر
نگاره: Joshua Rains

نام: درخشنده سیاه‌آتشین Fieryblack shiner
نام علمی: Cyprinella pyrrhomelas
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت‌های کارولینای شمالی و کارولینای جنوبی در مرکز شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۱ سانتی‌متر
نگاره: Joshua Rains

نام: درخشنده خال‌باله Spotfin shiner
نام علمی: Cyprinella spiloptera
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی جنوب شرقی و جنوب مرکز کشور کانادا و شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۲ سانتی‌متر
نگاره: Roger Dennison

نام: درخشنده سه‌رنگ Tricolor shiner
نام علمی: Cyprinella stigmatura
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت آلاباما، شمال غربی جورجیا و جنوب شرقی تنسی در جنوب شرقی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی (بیشتر سیستم رودهای آلاباما و بلک واریور)
اندازه: بدن به درازای ۱۰ سانتی‌متر
نگاره: Michael_vs8

نام: درخشنده دم‌سیاه Blacktail shiner
نام علمی: Cyprinella venusta
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب شرقی و جنوب مرکز کشور آمریکا در آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۹ سانتی‌متر
نگاره: John Tharp

نام: درخشنده استیلی‌رنگ Steelcolor shiner
نام علمی: Cyprinella whipplei
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شرق کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۶ سانتی‌متر
نگاره: Savannah Wise

گونه‌های خانواده‌ی قنات‌ماهیان (بخش نخست) - (بخش دوم) - (بخش سوم) - (بخش چهارم) - (بخش پنجم)

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین