خانواده‌ی ماهیان باله‌شکافته Goodeidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی کپوردندان‌ماهی‌سانیان، از راسته‌ی کپوردندان‌ماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۵۱ گونه است که در ۱۸ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان چشمه‌ماهی رود سفید، باله‌شکافته‌ی پروانه‌ای و باله‌شکافته‌ی خال‌دار را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی ماهیان باله‌شکافته در زیستگاه‌های آب شیرین کشورهای مکزیک و آمریکا در آمریکای شمالی زندگی می‌کنند؛ هرچند در میان آنان گونه‌های آب لب‌شور نیز یافت می‌شوند. زیستگاه گونه‌های این خانواده بیشتر غرب مرکز کشور مکزیک و ایالت نوادا در غرب مرکز کشور آمریکاست.
این جانوران بدنی کشیده، بیضی‌مانند و پوشیده از پولک دارند. همچنین آنان چشمانی درشت و باله‌ی دُمی پهن دارند. باله‌ی پشتی روبه‌روی باله‌ی مخرجی جای گرفته است. پرتوهای جلویی باله‌ی مخرجی ماهیان نر تا اندازه‌ای از باله جدا شده‌اند، از همین روی به این ماهیان، باله‌شکافته گفته می‌شود. گونه‌های زیرخانواده‌ی Goodeinae، دارای باله‌های شکمی و گونه‌های زیرخانواده‌ی Empetrichthyinae، بدون باله‌های شکمی هستند. بیشتر گونه‌های این خانواده زنده‌زا هستند. همچنین بیشتر ماده‌ها بزرگ‌تر و نیرومندترند. باله‌شکافته‌ی زاپاکو با درازای ۳ سانتی‌متر و باله‌شکافته‌ی سیاه‌باله با درازای ۱۳ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی ماهیان باله‌شکافته به‌شمار می‌روند. در این نوشته که به بخش نخست خانواده‌ی ماهیان باله‌شکافته می‌پردازد با ۲۴ گونه (از ۴۵ گونه) آشنا می‌شویم.

زیرخانواده‌ی Empetrichthyinae
سرده‌ی Crenichthys

نام: چشمه‌ماهی رود سفید White River springfish
نام علمی: Crenichthys baileyi
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین جنوب شرقی ایالت نوادا در جنوب غربی کشور آمریکا در غرب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۹ سانتی‌متر
نگاره: NANFA Convention 2010

نام: چشمه‌ماهی دره‌ی ریلرود Railroad Valley springfish
نام علمی: Crenichthys nevadae
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین جنوب ایالت نوادا در جنوب غربی کشور آمریکا در غرب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر
نگاره: Nevada DCNR

سرده‌ی Empetrichthys

نام: استخرماهی پهرامپ Pahrump poolfish
نام علمی: Empetrichthys latos
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین، استخرها و مرداب‌های قلیایی یا لب‌شور یا آب شور همیشگی و آبگیرهای جنوب ایالت نوادا در جنوب غربی کشور آمریکا در غرب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر
نگاره: Aaron Ambos

زیرخانواده‌ی Goodeinae
سرده‌ی Allodontichthys

نام: باله‌شکافته‌ی سفیدلکه Whitepatched splitfin
نام علمی: Allodontichthys hubbsi
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت خالیسکو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۶ سانتی‌متر
نگاره: Ivan Ahumada

نام: باله‌شکافته‌ی ریزپولک Finescale splitfin
نام علمی: Allodontichthys polylepis
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت خالیسکو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۴/۵ سانتی‌متر برای نرها و ۵ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Johannes Pfleiderer

نام: باله‌شکافته‌ی توکسپان Tuxpan splitfin
نام علمی: Allodontichthys tamazulae
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت خالیسکو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۴/۵ سانتی‌متر
نگاره: Anthony Terceira

نام: باله‌شکافته‌ی نوارباله Bandfin splitfin
نام علمی: Allodontichthys zonistius
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی ایالت‌های کولیما و خالیسکو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۴/۵ سانتی‌متر برای نرها و ۵ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Jason Jones

سرده‌ی Alloophorus

نام: باله‌شکافته‌ی بولداگ Bulldog goodeid
نام علمی: Alloophorus robustus
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت‌های میچوآکان، گواناهواتو و خالیسکو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۲ سانتی‌متر
نگاره: Andre Scheiwiller

سرده‌ی Allotoca

نام: باله‌شکافته‌ی کاترینا Catarina allotoca
نام علمی: Allotoca catarinae
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت میچوآکان در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر برای نرها و ۸ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Erwin Radax

نام: باله‌شکافته‌ی پاتزکورو Patzcuaro allotoca
نام علمی: Allotoca diazi
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت میچوآکان در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۱۰ سانتی‌متر برای نرها و ۱۲ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Michael Koeck

نام: باله‌شکافته‌ی اوپال Opal allotoca
نام علمی: Allotoca dugesii
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت‌های میچوآکان، خالیسکو و گوآناخوآتو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۶/۵ سانتی‌متر
نگاره: Anton Lamboj

نام: باله‌شکافته‌ی نواری Banded allotoca
نام علمی: Allotoca goslinei
پایندگی: گونه‌ی نابود شده در طبیعت (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی ایالت خالیسکو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۶ سانتی‌متر
نگاره: Anton Lamboj

نام: باله‌شکافته‌ی خال‌سیاه Blackspot allotoca
نام علمی: Allotoca maculata
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت خالیسکو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۶/۵ سانتی‌متر برای نرها و ۷/۵ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Ivan Dibble

نام: باله‌شکافته‌ی زیراهون Zirahuen allotica
نام علمی: Allotoca meeki
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی ایالت میچوآکان در غرب کشور مکزیک در آمریکای شمالی (بیشتر دریاچه‌ی زیراهون)
اندازه: بدن به درازای ۷ سانتی‌متر برای نرها و ۹ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Lars Vig Jensen

نام: باله‌شکافته‌ی زاپاکو Zacapu allotoca
نام علمی: Allotoca zacapuensis
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ و دریاچه‌های آب شیرین همیشگی ایالت میچوآکان در غرب کشور مکزیک در آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۳ سانتی‌متر
نگاره: Ruud Wildekamp

سرده‌ی Ameca

نام: باله‌شکافته‌ی پروانه‌ای Butterfly splitfin
نام علمی: Ameca splendens
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت خالیسکو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۸ سانتی‌متر برای نرها و ۱۲ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Khor Harn Sheng

سرده‌ی Ataeniobius

نام: باله‌شکافته‌ی دم‌آبی Bluetail goodea
نام علمی: Ataeniobius toweri
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت سن لوئیس پوتوسی در مرکز کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۷ سانتی‌متر برای نرها و ۱۰ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Anthony Terceira

سرده‌ی Chapalichthys

نام: باله‌شکافته‌ی نواردار Barred splitfin
نام علمی: Chapalichthys encaustus
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت‌های خالیسکو و میچوآکان در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی (بیشتر دریاچه‌ی چاپالا)
اندازه: بدن به درازای ۶ سانتی‌متر برای نرها و ۸ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Alderhandt's Fish

نام: باله‌شکافته‌ی نقطه‌پولکا Polka-dot splitfin
نام علمی: Chapalichthys pardalis
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت میچوآکان در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۶ سانتی‌متر برای نرها و ۷ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Arjan de Graaf

نام: باله‌شکافته‌ی ایلین (باله‌شکافته‌ی بیگانه) Alien splitfin
نام علمی: Chapalichthys peraticus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت میچوآکان در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر برای نرها و ۶/۵ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Leo van der Meer

سرده‌ی Characodon

نام: باله‌شکافته‌ی بولد (باله‌شکافته‌ی بی‌باک) Bold characodon
نام علمی: Characodon audax
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت دورانگو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۴/۸ سانتی‌متر
نگاره: Eduardo Obis

نام: باله‌شکافته‌ی رنگین‌کمانی Rainbow characodon
نام علمی: Characodon lateralis
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت دورانگو در غرب کشور مکزیک در جنوب آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۴ سانتی‌متر برای نرها و ۵/۵ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Blair Chen

سرده‌ی Girardinichthys

نام: باله‌شکافته‌ی لبه‌تیره Darkedged splitfin
نام علمی: Girardinichthys multiradiatus
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین ایالت‌های مورلوس، کرتارو، مکزیکو و میچوآکان در مرکز کشور مکزیک در آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۳/۵ سانتی‌متر برای نرها و ۵ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Eduardo Obis

نام: باله‌شکافته‌ی چاپولتپک Chapultepec splitfin
نام علمی: Girardinichthys viviparus
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: خلاش‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، پوداب‌ها و پوده‌زارها؛ و دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی ایالت مکزیکو در مرکز کشور مکزیک در آمریکای شمالی
اندازه: بدن به درازای ۶/۵ سانتی‌متر برای نرها و ۵ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Juan Carlos Merino

گونه‌های خانواده‌ی ماهیان باله‌شکافته (بخش نخست) - (بخش دوم)

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین