خانواده‌ی کاج‌ماهیان Monocentridae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی لیزابه‌سرسانیان، از راسته‌ی لیزابه‌سرسانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۵ گونه است که در ۲ سرده دسته‌بندی شده‌اند. گونه‌های خانواده‌ی کاج‌ماهیان در ژرفای ۳۰ تا ۳۰۰ متری آب‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری اقیانوس‌های هند و آرام یافت می‌شوند. این جانوران بدنی کشیده، پشت‌بلند، فشرده و پوشیده از پولک دارند. پولک‌های آنان بزرگ، سنگین و صفحه‌مانندند. گونه‌های خانواده‌ی کاج‌ماهیان چشمانی درشت، باله‌ی دُمی دوشاخه و دو باله‌ی پشتی دارند. باله‌ی پشتی نخست دارای ۴ تا ۷ پرتو سخت و ناهمسان است که به چپ و راست تکان می‌خورند. همچنین باله‌ی پشتی دوم و باله‌ی مخرجی، کوچک، بی‌خار و گِرد هستند و نزدیک به دُم جای گرفته‌اند. باله‌های سینه‌ای تا اندازه‌ای کشیده و باله‌های شکمی دارای یک پرتو سخت هستند که در حالت ایستاده توانایی قفل شدن دارند. در دو سوی آرواره‌ی پایینی کاج‌ماهیان، اندامی نورزا جای گرفته که دربرگیرنده‌ی باکتری‌های درخشان است. این اندام روزها لکه‌ای به‌رنگ نارنجی و شب‌ها لکه‌ای به‌رنگ آبی-سبز هستند. کاج‌ماهیان از این اندام برای کشش میگوها و دیگر زئوپلانکتون‌ها بهره می‌برند. گونه‌های خانواده‌ی کاج‌ماهیان همگی دریازی و شب‌زی هستند. Monocentris reedi (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۹/۹ سانتی‌متر و آناناس‌ماهی با درازای ۲۲ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی کاج‌ماهیان به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۲ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

سرده‌ی Cleidopus

نام: آناناس‌ماهی Pineapplefish
نام علمی: Cleidopus gloriamaris
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی، آب‌سنگ‌های مرجانی و پای‌رودهای شرق اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام (ژرفای ۳ تا ۱۵۰ متری) (کرانه‌های کشور استرالیا در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۲۲ سانتی‌متر
نگاره: Erik Schlogl

سرده‌ی Monocentris

نام: آناناس‌ماهی ژاپنی Japanese pineapplefish
نام علمی: Monocentris japonica
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، و آب‌سنگ‌های مرجانی اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام (ژرفای ۲۰ تا ۲۰۰ متری) (از دریای سرخ و شاخاب فارس تا کشور آفریقای جنوبی در شرق قاره‌ی آفریقا، به‌سوی شرق تا گروه‌جزیره‌ی کالدونیای نو (از سرزمین‌های فرادریایی فرانسه) در قاره‌ی اقیانوسیه؛ به‌سوی شمال تا کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا و به‌سوی جنوب تا جنوب شرقی کشور استرالیا و شمال کشور نیوزیلند در قاره‌ی اقیانوسیه)
اندازه: بدن به درازای ۱۷ سانتی‌متر
نگاره: Amada44

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین