خانواده‌ی نیزه‌ماسگان Ammodytidae، خانواده‌ای از راسته‌ی زهرماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۳۴ گونه است که در ۷ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان نیزه‌ماسه‌ی شمالگان و مارماهی‌ماسه‌ی بزرگ را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی نیزه‌ماسگان در آب‌های اقیانوس‌های شمالگان، هند، اطلس و آرام زندگی می‌کنند. این جانوران بدنی دراز، باریک و پوشیده از پولک دارند. همچنین آنان باله‌ی دُمی دوشاخه، پوزه‌ای نوک‌تیز و چشمانی کم‌وبیش درشت دارند. ماسه‌نیزگان همانند آفتاب‌پرستان می‌توانند هر چشم خود را جدا از یکدیگر حرکت داده و دو سوی ناهمسان را ببینند. همه‌ی گونه‌های این خانواده دندان و بادکنک شناوری ندارند. همچنین بسیاری از گونه‌ها باله‌ی شکمی ندارند. باله‌های پشتی و مخرجی این ماهی‌ها دراز و بدون خار هستند. بیشتر گونه‌های این خانواده دریازی هستند، ولی در میان آنان گونه‌های آب لب‌شور نیز یافت می‌شود. Ammodytoides praematura (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۶/۱ سانتی‌متر و Hyperoplus lanceolatus (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۴۰ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی نیزه‌ماسگان به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۵ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

سرده‌ی نیزه‌ماسه‌ها Ammodytes

نام: نیزه‌ماسه‌ی شمالگان Arctic sand lance
نام علمی: Ammodytes hexapterus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی اقیانوس‌های شمالگان، آرام و اطلس (ژرفای ۰ تا ۲۷۵ متری) (شمالگان، شمال غربی و شمال شرقی اقیانوس آرام: از شمالگان ایالت آلاسکا تا دریای ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا و جنوب ایالت کالیفرنیای کشور آمریکا در غرب آمریکای شمالی؛ غرب اقیانوس اطلس: از شمال استان کبک کشور کانادا تا ایالت کارولینای شمالی کشور آمریکا در شرق آمریکای شمالی)
اندازه: وزن ۱۰۰ گرم، بدن به درازای ۳۰ سانتی‌متر
نگاره: Joel Sartore

نام: نیزه‌ماسه‌ی آرام Pacific sand lance
نام علمی: Ammodytes personatus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای شمال غربی و شمال شرقی اقیانوس آرام (ژرفای ۰ تا ۱۷۲ متری) (شمال غربی اقیانوس آرام: از دریای ژاپن تا جزیره‌ی کیوشو کشور ژاپن در شرق قاره‌ی آسیا؛ شمال شرقی اقیانوس آرام: از جنوب ایالت کالیفرنیای کشور آمریکا تا غرب گروه‌جزیره‌ی آلیوتی وابسته به ایالت آلاسکا در غرب آمریکای شمالی)
نگاره: Wendy Feltham

نام: مارماهی‌ماسه‌ی کوچک Lesser sand eel
نام علمی: Ammodytes tobianus
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای شمال شرقی اقیانوس اطلس (ژرفای ۱ تا ۹۶ متری) (از استان مورمانسک کشور روسیه تا کشور اسپانیا در شمال و غرب قاره‌ی اروپا، دربرگیرنده‌ی کشور ایسلند و دریای بالتیک)
اندازه: بدن به درازای ۲۰ سانتی‌متر
نگاره: Hakon

سرده‌ی Ammodytoides

نام: نیزه‌ماسه‌ی جیل Gill's sand lance
نام علمی: Ammodytoides gilli
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی صخره‌ای و آب‌سنگ‌های صخره‌ای، پهنه‌های زیرکشندی شنی، ریگی و صخره‌ای آزاد، و پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای مرکز شرق اقیانوس آرام (ژرفای ۱ تا ۲۵ متری) (از کشور مکزیک در غرب آمریکای شمالی تا کشور اکوادور در شمال غربی آمریکای جنوبی)
اندازه: بدن به درازای ۱۱/۶ سانتی‌متر
نگاره: Ross Robertson

سرده‌ی Hyperoplus

نام: مارماهی‌ماسه‌ی بزرگ Greater sand-eel
نام علمی: Hyperoplus immaculatus
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: پهنه‌های زیرکشندی ماسه‌ای، گلی‌ماسه‌ای و گلی و پای‌رودهای شمال شرقی اقیانوس اطلس (ژرفای ۰ تا ۶۰ متری) (از کرانه‌های جزیره‌های بریتانیا و کانال مانش تا شمال شاخاب بیسکی در غرب قاره‌ی اروپا)
اندازه: بدن به درازای ۳۵ سانتی‌متر
نگاره: Christopher Shepherd

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین