
در این بخش از مجلهی اینترنتی روز تازه، غزل شمارهی ۳۴۶ از غزلیات دیوان حافظ، به همراه معنی و فال گردآوری شده است.
غزل شمارهی ۳۴۶ - من نه آن رندم که ترک شاهد و ساغر کنم
۱. من نه آن رندم که تَرکِ شاهد و ساغر کنم - محتسب داند که من این کارها کمتر کنم
معنی: من آن رند قلندری نیستم که از عشقبازی با زیبارویان و پیالهی شراب دست بکشم. محتسب (هم) این را میداند که من ترک شاهد و ساغر نمیکنم.
۲. من که عیبِ توبهکاران کرده باشم بارها - توبه از مِی وقتِ گُل دیوانه باشم گر کنم
معنی: من که خود بارها بر توبهکنندگان خرده گرفتهام، باید دیوانه باشم که هنگام گل و فصل بهار از بادهنوشی دست بردارم.
۳. عشق دردانهست و من غَوّاص و دریا میکده - سر فروبُردم در آن جا تا کجا سر بَرکُنم
معنی: عشق بهمانند مروارید و میکده بهمانند دریاست و من که صیاد مروارید در دریای میکده فرو رفتهام و نمیدانم از کجا سر درمیآورم.
۴. لاله ساغرگیر و نرگس مست و بر ما نامِ فِسق - داوری دارم بسی یا رب، که را داور کنم؟
معنی: لاله (با پیالهی در دست) بادهنوش و نرگس (با چشمان خمار) مست است، در این صورت ما را بهنام فاسق و فاسد میخوانند. خداوندا من شکایت بسیار دارم و نمیدانم چه کسی را بهعنوان قاضی و داور برگزینم.
۵. بازکَش یک دَم عِنان ای تُرکِ شهرآشوبِ من - تا ز اشک و چهره راهت پُر زر و گوهر کنم
معنی: ای زیباروی آشوبندهی شهر، یک لحظه دهانه و لگام اسب را بکش و بایست، تا در مسیر عبور تو توسط اشک چشم و گذاشتن رویم بر خاک، طلا و جواهر نثار کنم.
۶. من که از یاقوت و لَعلِ اشک دارم گنجها - کِی نظر در فیضِ خورشیدِ بلنداختر کنم
معنی: من که از اشک لعل و یاقوتمانند خود، گنجها در اختیار دارم، دیگر کی چشم به فیض و برکت خورشید بلندمرتبه میدوزم؟
۷. چون صبا مجموعهی گل را به آبِ لطف شست - کج دلم خوان، گر نظر بر صفحهی دفتر کنم
معنی: حال که باد صبا با آب لطف و زیبایی اوراق گل را شُسته (و بر صفای آن افزود)، مرا کجسلیقه بدان اگر بر صفحهی کتاب چشم بدوزم.
۸. عهد و پیمانِ فلک را نیست چندان اعتبار - عهد با پیمانه بندم، شرط با ساغَر کُنم
معنی: بر عهد و پیمان این چرخ گردون اعتباری نیست. با پیمانه پیمان و با پیاله قرار میبندم.
۹. من که دارم در گدایی گنجِ سلطانی به دست - کِی طمع در گردشِ گردونِ دونپَرور کنم
معنی: من که در عالم فقر و قناعت گنج بینیازی را چون شاهان در اختیار دارم، هرگز از چرخ دونپرور، توقع و چشمداشتی نخواهم داشت.
۱۰. گر چه گَردآلودِ فقرم، شرم باد از همتم - گر به آبِ چشمهی خورشید دامن تَر کنم
معنی: هرچند گرد فقر بر دامنم نشسته، اگر بخواهم با آب چشمهی خورشید دامن خود را بشویم، در برابر همت خود شرمسارم.
۱۱. عاشقان را گر در آتش میپسندد لطفِ دوست - تنگ چشمم گر نظر در چشمهی کوثر کنم
معنی: اگر لطف و عنایت یار سوز و گداز عاشقان را در آتش هجران خوش میدارد، من کوتاهنظر هستم اگر از این پس به آب گوارای چشمهی بهشتی التفات و توجه داشته باشم.
۱۲. دوش لعلش عشوهای میداد حافظ را، ولی - من نه آنم کز وی این افسانهها باور کنم
معنی: دیشب لب لعلمانندش برای حافظ دلفریبی میکرد، اما من کسی نیستم که به وعدههای او فریفته شوم.
فال و تعبیر غزل شمارهی ۳۴۶ دیوان حافظ:
سعی و تلاش خود را میکنید. بر این باورید که عیبهایتان را برطرف نمایید. هدف خود را مشخص کنید و بیگدار به آب نزنید. مشورت لازمهی کار و گنج در کنار شماست، ولی شما آن را نمیبینید. دقت کنید، کسانی که با شما قرارداد یا پیمان بستهاند به عهد خودشان پایبند نیستند.
معنی برخی واژگان غزل:
رند: زیرکی که پایبند به آداب و رسوم نبوده و بیپروا زندگی کند.
شاهد: معشوق زیباروی و در اصطلاح صوفیه حق تعالی است که بهصورت اشیاء ظاهر شده و هوالظاهر و هوالجمیل بر این معناست.
محتسب: مامور اجرای احکام شرع و ناهی از منکر.
توبهکاران: توبه کنندگان.
دُردانه: دانهی دُر، مروارید.
غواص: فرو رونده در دریا، آنکه برای صید مروارید در ساحل دریا غوص کرده و برای تحصیل مروارید صید صدف میکند.
ساغرگیر: کسی که ساغر میگیرد، ساغر در دست گیر، بادهنوش.
نرگس: گل نرگس که چشم مست معشوق به آن تشبیه میشود.
فِسق: عملی که برخلاف اوامر الهی و شرع باشد و در اینجا بهجای کلمهی فاسق و بهحکم ضرورت شعری آمده است.
داوری دارم: شکایت دارم، تظلم دارم، دادخواهی دارم.
داور: قاضی.
عنان باز کش: عنان مرکب را نگهدار، توقف کن.
عِنان: دهانه اسب و مَرکب.
ترک: اصطلاحی که بهجای معشوق زیبا بهکار گرفته میشود.
شهر آشوب: کسی که به سبب زیباییاش در شهر آشوب و فتنه برپا کند، بهم زنندهی نظم شهر.
فیض خورشید: تاثیر خورشید.
بلند اختر: با ستارهی بخت و اقبال بلندمرتبه، عالی مقام.
مجموعه: دفتر و جُنگی که در آن موضوعات مختلف و جالب جمع و نوشته شود.
مجموعهی گل: دفتر گل که از برگهای گل تشکیل شده است.
آب لطف: آب پاک و ملایم، زیبایی و نرمی و محبت توام.
صفحهی دفتر: اوراق کتاب.
کج دلم خوان: مرا بیذوق به حساب آور.
کج دل: کجسلیقه، کجذوق، بیذوق، بیسلیقه.
شرط کردن: قرار بستن.
گردآلودِ فقر: آلوده به گَردِ فقر و تهیدستی، دچار تنگدستی.
شرم باد از همتم: شرمم باد از همت، از همت شرمم باد.
شرم: عار، ننگ.
دامن تر کنم: دامن آلوده کنم.
گر در آتش میپسندد: اگر در آتش دوزخ میپسندد.
لطف دوست: مهربانی دوست.
تنگ چشم: تنگنظر، کوتاهنظر.
نظر: نگاه.
چشمهی کوثر: چشمهی آبی در بهشت با آبی به گوارایی و شیرینی شیر و شهد که بر مروارید و گوهر بهجای شن و خاک در جویی جاری است.
لعلش: (استعاره) لب لعلش، لب مانند لعل او.
عِشوه: ناز و غمزه و کرشمه، دلربایی، فریب دادن.
افسانه: داستان، قصه، حکایت غیرمنطقی و نامعقول.
معنی شعر برگرفته از کتاب شرح جلالی بر حافظ، نوشتهی دکتر عبدالحسین جلالیان
نگاره: فرتورچین
گردآوری: فرتورچین





