خانواده‌ی برکه‌ماهیان خاوری Aphaniidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی کپوردندان‌ماهی‌سانیان، از راسته‌ی کپوردندان‌ماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۴۵ گونه است که در ۸ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان کپوردندان عربی، کیلی نواری مدیترانه‌ای، کپوردندان فارسی و کپوردندان شیرین را نام برد. منطقه‌ی پراکنش گونه‌های خانواده‌ی برکه‌ماهیان خاوری از سراسر منطقه‌ی مدیترانه در همه‌ی کشورهای همسایه‌ی دریای سرخ و شاخاب فارس تا جنوب غربی کشور هند است. بیشتر گونه‌های این خانواده در زیستگاه‌های آب شیرین و آب لب‌شور زندگی می‌کنند، ولی در میان آنان گونه‌های آب شور (دریازی) نیز یافت می‌شوند.
این جانوران بدنی کشیده، بیضی‌مانند، کم‌وبیش فشرده و پوشیده از پولک دارند. همچنین آنان چشمانی درشت، دهانی کوتاه و دندان‌هایی سه‌لختی دارند. همه‌ی باله‌های این ماهیان گِرد هستند. باله‌ی پشتی نزدیک به باله‌ی دُمی و کم‌وبیش روبه‌روی باله‌ی مخرجی جای گرفته است. گونه‌های این خانواده دارای دوریختی جنسی هستند. ماده‌ها بزرگ‌ترند و خال‌ها یا لکه‌هایی بر روی بدن دارند. نرها نیز دارای نوارهای عمودی هستند. Apricaphanius baeticus (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۳/۳ سانتی‌متر و Aphaniops stiassnyae (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۷/۷ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی برکه‌ماهیان خاوری به‌شمار می‌روند. در این نوشته با ۱۷ گونه‌ی این خانواده آشنا می‌شویم.

سرده‌ی Anatolichthys

نام: کیلی غول‌پیکر آناتولی Anatolian giant killifish
نام علمی: Anatolichthys anatoliae
پایندگی: گونه‌ی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین جنوب غربی کشور ترکیه در جنوب شرقی قاره‌ی اروپا
اندازه: بدن به درازای ۵/۶ سانتی‌متر
نگاره: Johannes Pfleiderer

نام: -
نام علمی: Anatolichthys maeandricus
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین جنوب غربی کشور ترکیه در جنوب شرقی قاره‌ی اروپا
اندازه: بدن به درازای ۴/۱ سانتی‌متر
نگاره: Johannes Pfleiderer

سرده‌ی Aphaniops

نام: کپوردندان عربی Arabian toothcarp
نام علمی: Aphaniops dispar
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین کشورهای جیبوتی، مصر، اریتره و اتیوپی در قاره‌ی آفریقا و کشورهای بحرین، هند، ایران، عراق، اسرائیل، کویت، عمان، پاکستان، قطر، عربستان، امارات و یمن در قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۷ سانتی‌متر
نگاره: Klaus Rudloff

نام: -
نام علمی: Aphaniops hormuzensis
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب کشور ایران در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳/۹ سانتی‌متر
نگاره: Natasha Khardina

نام: -
نام علمی: Aphaniops kruppi
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای عمان و یمن در غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵/۲ سانتی‌متر
نگاره: Joel Sartore

نام: کپوردندان دریای مرده Dead Sea toothcarp
نام علمی: Aphaniops richardsoni
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی کشورهای اردن و اسرائیل در غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۵ سانتی‌متر
نگاره: Klaus Rudloff

نام: کپوردندان ازرق Azraq toothcarp
نام علمی: Aphaniops sirhani
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی، استخرها و مرداب‌های آب شیرین موسمی و دوره‌ای و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین مرکز شمال کشور اردن در غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر
نگاره: Klaus Rudloff

نام: -
نام علمی: Aphaniops stoliczkanus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای ایران، عراق، کویت، عمان، عربستان، پاکستان و شمال غربی هند در قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۵ سانتی‌متر
نگاره: Beta Mahatvaraj

سرده‌ی Aphanius

نام: کپوردندان آلمیری (کپوردندان آلمیروس) Almiri toothcarp
نام علمی: Aphanius almiriensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: دریاچه‌های قلیایی یا لب‌شور یا آب شور همیشگی، استخرها و مرداب‌های قلیایی یا لب‌شور یا آب شور همیشگی، استخرها و مرداب‌های قلیایی یا لب‌شور یا آب شور موسمی و دوره‌ای، و کرانه‌های لب‌شور، کولاب‌های شور و دریاچه‌های دریایی کشور یونان، غرب ترکیه و جنوب ایتالیا در جنوب شرقی قاره‌ی اروپا
اندازه: بدن به درازای ۲/۹ سانتی‌متر برای نرها و ۳/۹ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Davide Bellucci

نام: کیلی نواری مدیترانه‌ای Mediterranean banded killifish
نام علمی: Aphanius fasciatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین، دریاچه‌های قلیایی یا لب‌شور یا آب شور همیشگی، کرانه‌های لب‌شور، کولاب‌های شور و دریاچه‌های دریایی، سایت‌های بهره‌برداری از نمک، و جوی‌ها، آبراهه‌های زهکشی و کانال‌های کشورهای آلبانی، بوسنی و هرزگوین، کرواسی، یونان، ایتالیا، مالت، مونته‌نگرو، پرتغال، اسلوونی، اسپانیا، ترکیه و جزیره‌ی کرس وابسته به کشور فرانسه در جنوب قاره‌ی اروپا، کشورهای الجزایر، مصر، لیبی، مراکش و تونس در شمال قاره‌ی اروپا و کشورهای اسرائیل و قبرس در غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶/۸ سانتی‌متر
نگاره: Flowgrow.de

سرده‌ی Apricaphanius

نام: کپوردندان اسپانیایی Spanish toothcarp
نام علمی: Apricaphanius iberus
پایندگی: گونه‌ی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی، دریاچه‌های قلیایی یا لب‌شور یا آب شور همیشگی، استخرها و مرداب‌های قلیایی یا لب‌شور یا آب شور همیشگی، کرانه‌های لب‌شور، کولاب‌های شور و دریاچه‌های دریایی، آبگیرها، سایت‌های بهره‌برداری از نمک، و جوی‌ها، آبراهه‌های زهکشی و کانال‌های شرق کشور اسپانیا در جنوب غربی قاره‌ی اروپا
اندازه: بدن به درازای ۵/۵ سانتی‌متر برای نرها و ۵/۴ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Alejandro Rios Martin

سرده‌ی Esmaeilius

نام: کپوردندان فارسی Farsi toothcarp
نام علمی: Esmaeilius persicus
پایندگی: گونه‌ی نابود شده در طبیعت (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین استان فارس در جنوب کشور ایران در غرب قاره‌ی آسیا (بیشتر حوضه‌ی دریاچه‌ی مهارلو)
اندازه: بدن به درازای ۴/۹ سانتی‌متر
نگاره: Barbara Nicca

نام: کپوردندان شیرین (کپوردندان خسروشیرین) Shirin toothcarp
نام علمی: Esmaeilius shirini
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین استان فارس در جنوب کشور ایران در غرب قاره‌ی آسیا (بیشتر حوضه‌ی رود کر)
اندازه: بدن به درازای ۳ سانتی‌متر برای نرها و ۳/۶ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Hamid Reza Esmaeili

نام: کپوردندان سوفیا Soffia toothcarp
نام علمی: Esmaeilius sophiae
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین کشورهای ایران و عراق در غرب قاره‌ی آسیا (بیشتر حوضه‌ی رود کر و دریاچه‌ی نمک در ایران و حوضه‌ی رود دجله در عراق)
اندازه: بدن به درازای ۵/۸ سانتی‌متر
نگاره: Hamid Reza Esmaeili

نام: کپوردندان زاگرس (ماهی پرچمی یا کپوردندان ولادیکوف) Zagros toothcarp
نام علمی: Esmaeilius vladykovi
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین استان چهارمحال و بختیاری در غرب کشور ایران در غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶/۱ سانتی‌متر برای نرها و ۷/۶ سانتی‌متر برای ماده‌ها
نگاره: Mario Gomes

سرده‌ی Paraphanius

نام: کیلی خال‌مرواریدی (ماهی گورخری ایرانی یا کپوردندان رنگین‌کمانی) Pearl-spotted killifish
نام علمی: Paraphanius mento
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین کشورهای عراق، اسرائیل، اردن، لبنان، فلسطین، سوریه و ترکیه در غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر
نگاره: Hristo Hristov

سرده‌ی Tellia

نام: کیلی بی‌پا Footless killifish
نام علمی: Tellia apoda
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین شمال شرقی کشور الجزایر در شمال قاره‌ی آفریقا
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر
نگاره: Klaus Rudloff

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین