یک فروشنده در دکان خود، یک طوطی سبز و زیبا داشت. طوطی، مثل آدم‌ها حرف می‌زد و زبان انسان‌ها را بلد بود. نگهبان فروشگاه بود و با مشتری‌ها شوخی می‌کرد و آن‌ها را می‌خنداند و بازار فروشنده را گرم می‌کرد.
یک روز از یک فروشگاه به‌طرف دیگر پرید. بالش به شیشه‌ی روغن خورد. شیشه افتاد و شکست و روغن‌ها ریخت. وقتی فروشنده آمد، دید که روغن‌ها ریخته و دکان چرب و کثیف شده است. فهمید که کار طوطی است. چوب برداشت و بر سر طوطی زد. سر طوطی زخمی شد و موهایش ریخت و کَچَل شد. سرش طاس طاس شد.
طوطی دیگر سخن نمی‌گفت و شیرین سخنی نمی‌کرد. فروشنده و مشتری‌هایش ناراحت بودند. مرد فروشنده از کار خود پشیمان بود و می‌گفت کاش دستم می‌شکست تا طوطی را نمی‌زدم. او دعا می‌کرد تا طوطی دوباره سخن بگوید و بازار او را گرم کند.
روزی فروشنده‌ی غمگین کنار دکان نشسته بود. یک مرد کچل طاس از خیابان می‌گذشت. سرش صاف صاف بود، مثل پشت کاسه‌ی مسی. ناگهان طوطی گفت: ای مرد کچل، چرا شیشه‌ی روغن را شکستی و کچل شدی؟ تو با این کار به انجمن کچل‌ها آمدی و عضو انجمن ما شدی؟ نباید روغن‌ها را می‌ریختی.
مردم از مقایسه‌ی طوطی خندیدند. او فکر می‌کرد هر که کچل باشد روغن ریخته است.

مولانا در این داستان، به نقد قیاس‌های نادرست و قضاوت‌های سطحی می‌پردازد. طوطی با دیدن مردی طاس، او را به نادرستی به‌خاطر ریختن شیشه‌های روغن و کتک خوردن، همانند خود می‌پندارد. این رفتار طوطی نماد آدم‌هایی‌ست که بدون درک عمیق، دیگران را بر پایه‌ی تجربه‌های شخصی خود قضاوت می‌کنند. مولانا این نوع قیاس را که اصطلاحا به آن قیاس مع‌الفارق می‌گویند، نقد کرده و بر لزوم دقت در قضاوت‌ها سفارش می‌کند.

برگرفته از کتاب داستان‌های مثنوی به نثر، نوشته‌ی دکتر محمود فتوحی
برگرفته از کتاب مثنوی معنوی مولوی، دفتر اول، بخش ۱۱
نگاره: Akshaychauhanakki123 (magnific.com)
گردآوری: فرتورچین