«عبدالرحمن بن صخرازدی» یا «عبدالرحمن بن الدوسی» معروف به «ابوهریره» فقیرترین اصحاب «رسول اکرم» و از عشیره «سلیم بن فهم» بود. نامش به عهد جاهلیت «عبد قیس» یا «عبد شمس» بود و به سال جنگ «خیبر» که مسلمان شد نامش به «عبدالرحمن» دگرگون گردید.
مشهور است که «ابوهریره» در جنگ‌های «صفین» حاضر و ناظر بود، ولی در جنگ شرکت نداشت. کارش این بود که زمان خوردن نزد «معاویه» می‌رفت و در کنار سفره‌ی چرب و نرمش می‌نشست. هنگام نماز در پشت سر «امام علی» نماز می‌خواند، ولی به هنگام جنگ از میدان دور می‌شد و در گوشه‌ای مبارزه‌ی دلاوران را تماشا می‌کرد!
زمانی که علت این سه حالت را از او پرسیدند، در پاسخ گفت: «الصلوه خلف علی اتم. مضیره معاویه ادسم، و ترک القتال اسلم!» بدین معنی: «نماز در پشت سر امام علی کامل‌ترین نمازهاست. خوراک معاویه چرب‌ترین خوراک‌ها و دوری از جنگ و کشتار سالم‌ترین کارهاست!»
به همین جهت «ابوهریره» به «شیخ المضیره» معروف گردید و عبارت بالا صورت ضرب المثل پیدا کرد.

این ضرب المثل برای آدم‌های دورو و دورنگی به‌کار می‌رود که با دوست و دشمن همنشین می‌شوند؛ آدم‌های نان به نرخ روز خوری که تنها به سودجویی خودشان می‌اندیشند و همانند آفتاب‌پرست هستند و برای به‌دست آوردن سود، رنگ خود را دگرگون می‌کنند.

بر پایه‌ی لغت‌نامه‌ی دهخدا «مضیره» به‌معنای آشی است که از شیر ترش ساخته می‌شود و گاهی در آن شیر تازه می‌افزایند.

نگاره: Tereza Images (magnific.com)
گردآوری: فرتورچین