خانواده‌ی کپورماهیان سنگی یا لوچ‌ماهیان سنگی Nemacheilidae، خانواده‌ای از زیرراسته‌ی لوچ‌ماهی‌سانیان، از راسته‌ی کپورماهی‌سانان و از رده‌ی پرتوبالگان هستند. این خانواده دربرگیرنده‌ی ۷۵۴ گونه است که در ۴۸ سرده دسته‌بندی شده‌اند. از برجسته‌ترین گونه‌های این خانواده می‌توان لوچ سنگی، لوچ نواری و لوچ خدنگی را نام برد. گونه‌های خانواده‌ی کپورماهیان سنگی در زیستگاه‌های آب شیرین قاره‌های آسیا و اروپا زندگی می‌کنند. منطقه‌ی پراکنش آنان بیشتر کشورهای هند و چین و کشورهای جنوب شرقی قاره‌ی آسیاست. هرچند گونه‌های سرده‌ی Afronemacheilus در شمال شرقی قاره‌ی آفریقا و در کشور اتیوپی یافت می‌شوند. بیشتر گونه‌های این خانواده در زیستگاه‌های آب شیرین همچون جویبارها و رودها زندگی می‌کنند، ولی در میان آنان گونه‌های آب لب‌شور نیز یافت می‌شوند. زیستگاه برخی نیز در آب‌های غارهای زیرزمینی‌ست.
این جانوران بدنی کشیده و پوشیده از پولک دارند. هرچند برخی از آنان بدون پولک هستند. همچنین آنان ۳ جفت سبیلک در نزدیکی دهان زیرین‌شان دارند. این ماهیان می‌توانند با این سبیلک‌ها خوراک خود را در آب‌های تیره و کدر و همچنین در شن‌ها و ماسه‌ها پیدا کنند. گونه‌های خانواده‌ی کپورماهیان سنگی دارای یک باله‌ی پشتی و باله‌ی دُمی دوشاخه هستند. باله‌ی پشتی در میان بدن و کم‌وبیش روبه‌روی باله‌های شکمی جای گرفته است. همچنین برخی از گونه‌های این خانواده دارای باله‌ی چربی هستند. Schistura diminuta (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۲ سانتی‌متر و Triplophysa siluroides (در فهرست زیر نیست.) با درازای ۵۰ سانتی‌متر، کوچک‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده‌ی کپورماهیان سنگی به‌شمار می‌روند. در این نوشته که به بخش نخست خانواده‌ی کپورماهیان سنگی می‌پردازد با ۲۹ گونه (از ۵۵ گونه) آشنا می‌شویم.

سرده‌ی Aborichthys

نام: -
نام علمی: Aborichthys elongatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم ایالت‌های آروناچال پرادش و بنگال غربی در شرق کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۷/۴ سانتی‌متر
نگاره: Flair Wang

نام: -
نام علمی: Aborichthys kempi
پایندگی: گونه‌ی در نزدیکی هشدار (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شمال کشور میانمار و ایالت‌های آروناچال پرادش و مگالایا در شرق کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۸/۱ سانتی‌متر
نگاره: Nilanjan Mukherjee

سرده‌ی Barbatula

نام: لوچ سنگی Stone loach
نام علمی: Barbatula barbatula
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌های آب شیرین همیشگی، و جوی‌ها، آبراهه‌های زهکشی و کانال‌های کشورهای اتریش، بلاروس، بلژیک، بوسنی و هرزگوین، بلغارستان، کرواسی، چک، دانمارک، استونی، فنلاند، فرانسه، آلمان، مجارستان، ایرلند، لتونی، لیختن‌اشتاین، لیتوانی، لوکزامبورگ، مولداوی، مونته‌نگرو، هلند، لهستان، رومانی، روسیه، صربستان، اسلواکی، اسلوونی، سوئد، سوئیس، اوکراین و بریتانیا در قاره‌ی اروپا و شمال غربی کشور قزاقستان در قاره‌ی آسیا
اندازه: وزن ۲۰۰ گرم، بدن به درازای ۲۱ سانتی‌متر
نگاره: Fabrice Teletchea

نام: لوچ سنگی لانگداک Languedoc stone loach
نام علمی: Barbatula quignardi
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در مرکز جنوب کشور فرانسه در جنوب غربی قاره‌ی اروپا
اندازه: بدن به درازای ۷ سانتی‌متر
نگاره: Verneau

سرده‌ی Indoreonectes

نام: -
نام علمی: Indoreonectes evezardi
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در رشته‌کوه گهات غربی و رشته‌کوه ساتپورا در ایالت‌های مدیا پرادش، کرناتکه و مهاراشترا در غرب کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳/۸ سانتی‌متر
نگاره: Meenkaran

نام: -
نام علمی: Indoreonectes keralensis
پایندگی: گونه‌ی آسیب‌پذیر (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در رشته‌کوه گهات غربی در ایالت کرالا در جنوب غربی کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵/۳ سانتی‌متر
نگاره: Aravind Manoj

سرده‌ی Kapuasia

نام: -
نام علمی: Kapuasia falaris
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور اندونزی در جزیره‌ی بورنئو در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶/۶ سانتی‌متر
نگاره: Zierfische-Berlin

سرده‌ی Mesonoemacheilus

نام: -
نام علمی: Mesonoemacheilus herrei
پایندگی: گونه‌ی رو به نابودی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت تامیل نادو در جنوب کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵ تا ۶ سانتی‌متر
نگاره: Aravind Manoj

نام: -
نام علمی: Mesonoemacheilus petrubanarescui
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در رشته‌کوه گهات غربی در ایالت‌های کرالا و کرناتکه در جنوب غربی کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳/۵ سانتی‌متر
نگاره: Beta Mahatvaraj

نام: -
نام علمی: Mesonoemacheilus tambaraparniensis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم ایالت‌های کرالا و تامیل نادو در جنوب کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵/۸ سانتی‌متر
نگاره: Aravind Manoj

نام: -
نام علمی: Mesonoemacheilus triangularis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت‌های کرناتکه، کرالا و تامیل نادو در جنوب کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵/۸ سانتی‌متر
نگاره: Peter Maguire

سرده‌ی سگ‌ماهی‌ها Nemacheilus

نام: -
نام علمی: Nemacheilus chrysolaimos
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: دلتاهای درون‌بومی همیشگی و ریشه‌های زیرآبی مانگرو جزیره‌ی جاوه وابسته به کشور اندونزی در جنوب شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۵ سانتی‌متر
نگاره: Muhamad Azriel

نام: -
نام علمی: Nemacheilus corica
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور نپال و ایالت‌های اوتارانچال، پنجاب، هیماچال پرادش و دارجلینگ در شمال کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۲ سانتی‌متر
نگاره: Frank Schafer

نام: لوچ نواری Barred loach
نام علمی: Nemacheilus fasciatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جزیره‌های جاوه و سوماترا وابسته به کشور اندونزی در جنوب شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۷/۴ سانتی‌متر
نگاره: Ahsan al hidayat

نام: -
نام علمی: Nemacheilus pallidus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای کامبوج، لائوس، تایلند و ویتنام در جنوب شرق قاره‌ی آسیا (بیشتر حوضه‌ی رودهای مکونگ، چائو پرایا و مائه کلونگ)
اندازه: بدن به درازای ۱۴ سانتی‌متر
نگاره: Martin Thoene

نام: -
نام علمی: Nemacheilus paucimaculatus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور مالزی در شبه‌جزیره‌ی مالزی در جنوب شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶/۲ سانتی‌متر
نگاره: Vince Adam

نام: لوچ خدنگی Mongoose loach
نام علمی: Nemachilichthys rueppelli
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در رشته‌کوه گهات غربی در ایالت مهاراشترا در جنوب غربی کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۷/۴ سانتی‌متر
نگاره: Robert Beke

نام: -
نام علمی: Nemacheilus stigmofasciatus
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در ایالت کرناتکه در جنوب غربی کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳/۸ سانتی‌متر
نگاره: Aravind Manoj

سرده‌ی Neonoemacheilus

نام: -
نام علمی: Neonoemacheilus labeosus
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای میانمار و تایلند در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۰ سانتی‌متر
نگاره: Andy Gordon

سرده‌ی Oreonectes

نام: لوچ سرتخت Flat-headed loach
نام علمی: Oreonectes platycephalus
پایندگی: گونه‌ی دارای کمبود داده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در شمال کشور ویتنام، هنگ کنگ و استان گوانگ‌دونگ و منطقه‌ی خودگردان گوانگ‌شی در جنوب شرقی چین در شرق قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۰ سانتی‌متر
نگاره: Kit Yeung

سرده‌ی Oxynoemacheilus

نام: لوچ آنگورا Angora loach
نام علمی: Oxynoemacheilus angorae
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها)، دریاچه‌ها، استخرها و مرداب‌های آب شیرین همیشگی و چشمه‌ها و واحه‌های آب شیرین کشور ترکیه در جنوب شرقی قاره‌ی اروپا
اندازه: بدن به درازای ۸/۹ سانتی‌متر
نگاره: Boris A. Levin

نام: لوچ کورا Kura loach
نام علمی: Oxynoemacheilus brandtii
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای گرجستان، آذربایجان و ترکیه در منطقه‌ی قفقاز (بیشتر حوضه‌ی رود کورا)
اندازه: بدن به درازای ۷/۸ سانتی‌متر
نگاره: Cuneyt Kaya

نام: -
نام علمی: Oxynoemacheilus chaboras
پایندگی: گونه‌ی در دسترس آسیب (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در جنوب شرقی کشور ترکیه و شمال شرقی کشور سوریه در غرب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۶ سانتی‌متر
نگاره: Cuneyt Kaya

نام: -
نام علمی: Oxynoemacheilus cilicicus
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور ترکیه در جنوب شرقی قاره‌ی اروپا
اندازه: بدن به درازای ۹/۹ سانتی‌متر
نگاره: Baran Yogurtcuoglu

سرده‌ی لپچ‌های زیپ‌دار Paracanthocobitis

نام: لوچ زیپ‌دار لکه‌دار Mottled zipper loach
نام علمی: Paracanthocobitis botia
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای پاکستان، نپال، بوتان، شمال هند، بنگلادش، جنوب چین، میانمار و تایلند در جنوب و شرق قاره‌ی آسیا (بیشتر حوضه‌ی رودهای سند، گنگ، چیندوین، ایراوادی، سیتانگ و مائه کلونگ)
اندازه: بدن به درازای ۱۴/۹ سانتی‌متر
نگاره: IndianNativeFish

نام: لوچ زیپ‌دار مهاراشترا Maharashtra zipper loach
نام علمی: Paracanthocobitis mooreh
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و رودها و جویبارهای موسمی، دوره‌ای و نامنظم ایالت‌های آندرا پرادش و مهاراشترا در غرب و شرق کشور هند در جنوب قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۴ سانتی‌متر
نگاره: Girish Gowda

نام: لوچ زیپ‌دار خط‌سیاه Blacklined zipper loach
نام علمی: Paracanthocobitis nigrolineata
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشورهای میانمار و تایلند در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۴/۲ سانتی‌متر
نگاره: Andaman Kaosung

نام: لوچ زیپ‌دار پوکت Phuket zipper loach
نام علمی: Paracanthocobitis phuketensis
پایندگی: گونه‌ی بررسی نشده (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) در کشور تایلند و کشور مالزی در شبه‌جزیره‌ی مالزی در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۳/۳ سانتی‌متر
نگاره: Andaman Kaosung

نام: لوچ زیپ‌دار باله‌گیلاسی Cherryfin zipper loach
نام علمی: Paracanthocobitis rubidipinnis
پایندگی: گونه‌ی با کم‌ترین نگرانی (EX - EW - CR - EN - VU - NT - LC - DD - NE) (بر پایه‌ی سیاهه‌ی سرخ IUCN)
زیستگاه: رودها و جویبارهای همیشگی (دربرگیرنده‌ی آبشارها) و منطقه‌های صخره‌ای (پرتگاه‌های درون‌بومی و قله‌های کوهستانی) در کشور میانمار در جنوب شرقی قاره‌ی آسیا
اندازه: بدن به درازای ۱۰ سانتی‌متر
نگاره: Frank Schafer

گونه‌های خانواده‌ی کپورماهیان سنگی (بخش نخست) - (بخش دوم)

بن‌مایگان: wikipedia - fishbase
گردآوری: فرتورچین