سقایی خری داشت بغایت نحیف و نزار. روزی مهتر اسبِ سلطنتی در گذار، خرش را می‌بیند و از سرِ دلسوزی آن را موقتا از صاحبش می‌گیرد و به آن اصطبلِ مخصوص می‌برد تا خر نیز با خورد و خواب و آسایش وافی سمین و فربِه شود. وقتی خر داخلِ اصطبل شد با نگاهی حسرت‌آمیز به اندام ستبر و رشیدِ اسبان می‌نگریست و به خدا گِله می‌آورد که چرا باید من این سان بَدحال باشم و آن‌ها خوشحال؟
در این اثنا بود که جنگی موحش درگیر شد. جنگاوران آن اسبان را زین و لگام کردند و به آوردگاه شتافتند. نبرد آغاز شد و آن اسبانِ نگون‌بخت از هر سو آماجِ تیر و زوبین قرار گرفتند. جراحت‌های عمیق توانِ آن‌ها را تحلیل بُرد. ناچار بازشان گرداندند و پاهای‌شان را محکم بستند و مهتران با نیشتر زخم‌ها را می‌شکافتند و پیکان‌ها را بیرون می‌آوردند . وقتی خر حالِ زارِ آنان را دید به خدا گفت: من به همین فقر و فاقه‌ام راضی‌ام و آن رفاهی را که به این‌جا ختم می‌شود نخواستم.
نکته: نباید مفتون دولت و نعمت محتشمان شد و خیال کرد که سعادت حقیقی در طمطراقِ آنان است، بلکه مصیبت و بلا در کمین هر کس است. پس خواهان حُسنِ عاقبت باش.
همین داستان در شعر مولوی
بود سقایی مرورا یک خری - گشته از محنت دو تا چون چنبری
پشتش از بار گران صد جای ریش - عاشق و جویان روز مرگ خویش
جو کجا از کاه خشک او سیر نی - در عقب زخمی و سیخی آهنی
میر آخر دید او را رحم کرد - که آشنای صاحب خر بود مرد
پس سلامش کرد و پرسیدش ز حال - کز چه این خر گشت دوتا هم‌چو دال
گفت از درویشی و تقصیر من - که نمی‌یابد خود این بسته‌دهن
گفت بسپارش به من تو روز چند - تا شود در آخر شه زورمند
خر بدو بسپرد و آن رحمت‌پرست - در میان آخر سلطانش بست
خر ز هر سو مرکب تازی بدید - با نوا و فربه و خوب و جدید
زیر پاشان روفته آبی زده - که به وقت و جو به هنگام آمده
خارش و مالش مر اسپان را بدید - پوز بالا کرد کای رب مجید
نه که مخلوق توم گیرم خرم - از چه زار و پشت ریش و لاغرم
شب ز درد پشت و از جوع شکم - آرزومندم به مردن دم به دم
حال این اسپان چنین خوش با نوا - من چه مخصوصم به تعذیب و بلا
ناگهان آوازه‌ی پیگار شد - تازیان را وقت زین و کار شد
زخم‌های تیر خوردند از عدو - رفت پیکان‌ها دریشان سو به سو
از غزا باز آمدند آن تازیان - اندر آخر جمله افتاده ستان
پای‌هاشان بسته محکم با نوار - نعل‌بندان ایستاده بر قطار
می‌شکافیدند تن‌هاشان بنیش - تا برون آرند پیکان‌ها ز ریش
آن خر آن را دید و می‌گفت ای خدا - من به فقر و عافیت دادم رضا
زان نوا بیزارم و زان زخم زشت - هرکه خواهد عافیت دنیا بهشت
برگرفته از مثنوی معنوی، دفتر پنجم، بخش ۹۵
نگاره: فرتورچین
گردآوری: فرتورچین
