در مبارزات سیاسی و نظامی و اجتماعی اگر یکی از دو طرف متقابل و متخاصم احساس ضعف و زبونی کند و قبل از آن‌که به‌دست مخالفان افتد، میدان مبارزه را ترک گفته، به محل امنی دور از چشم دشمنان پناه ببرد، ظرفا و نکته‌سنجان، حتی همان جبهه‌ی مخالف که نقش خویش را برای دستگیری حریف بر آب می‌بینند از باب جد یا هزل می‌گویند: مرغ از قفس پرید. یعنی از چنگ ما خلاص شد و از دامی که برایش چیده بودیم در رفت.
این ضرب المثل که در چند سال اخیر گاهگاهی مورد استفاده قرار گرفته است در کشور انگلستان ریشه گرفته و داستان تاریخی شیرین و عبرت‌انگیزی دارد که احتمالا به این شرح است:
در سال ۱۶۲۵ میلادی پس از «جیمز اول» پسرش «پرنس ویلز» به‌نام «چارلز اول» در ۲۵ سالگی به‌جای پدر بر تخت سلطنت انگلستان نشست. در آغاز سلطنت گمان می‌رفت که چارلز شارل بر خلاف پدر به‌حکومت تمکین کند و مصوبات پارلمان را محترم شمارد، ولی سه بار انحلال پارلمان انگلستان که به‌فرمان او انجام گرفت، تصور هرگونه امید و خوشبینی را به یاس و بدبینی مبدل ساخت؛ زیرا چارلز فقط به‌هنگام ضرورت و اضطرار و استقراض در مقام افتتاح مجلس برمی‌آمد و چون حاجت را مقرون اجابت نمی‌دید با توجه به کوچک‌ترین مخالفتی که از طرف نمایندگان ابراز می‌شد، مجلس را منحل و مخالفین را تحت فشار و شکنجه قرار می‌داد.
آخرین پارلمانی که در زمان سلطنت چارلز افتتاح شد، از آن جهت که مدت ۱۳ سال و از سال ۱۶۴۰ تا  ۱۶۵۳ میلادی به‌طول انجامید، از طرف مردم و تاریخ‌نویسان به پارلمان طویل موسوم گردید. نمایندگان این پارلمان از روز اول مصمم شدند که حکومت مطلقه را براندازند و مذهب انگلیس را به مذهب پوریتن (puritain) از شاخه‌های مسیحیت تبدیل کنند؛ لذا هنوز چند روز از افتتاح پارلمان نگذشته بود که «استرافورد» و «لود» دو نفر از وزرای متعصب حکومت استبدادی را به‌عنوان خیانت به‌پای محکمه کشیده، اولی را فی المجلس سر بریدند و دومی چهار سال بعد به قتل رسید. آن‌گاه مجلس عامه برای آن‌که دست چارلز را از انحلال پارلمان کوتاه کند، قانونی گذرانید که به‌موجب آن شاه نمی‌توانست بدون اجازه‌ی مجلس، امر به انحلال دهد.
چندی بعد چون خیانت دیگری از چارلز دیدند و شورش کاتولیک مذهبان ایرلند را به‌تحریک نهایی او تشخیص دادند، لذا قانونی گذرانده، اختیار لشکرکشی و انتخاب افسران را هم از او سلب کردند. چارلز اول چون پارلمان را کاملا بر خود مسلط دید، درصدد اعمال قدرت و ارعاب مخالفان برآمد و با وجود آن‌که نمایندگان مجلس از هر جهت مصونیت داشته‌اند روزی بدون اطلاع قبلی به پارلمان رفت تا پنج نفر از سران مخالفان را دستگیر و توقیف نماید. ولی چون نمایندگان مخالف قبلا از جریان توطئه آگاه شده بودند، آن روز را به مجلس نیامدند و خود را پنهان کردند. یعنی در واقع: مرغان از قفس پریده بودند.
عبارت بالا از آن تاریخ به بعد در تمام جهان و به زبان‌های مختلف ضرب المثل گردیده است.

نگاره: Charles West Cope (alamy.com)
گردآوری: فرتورچین